جملات و آيات است ؛ جمله قبل مىفرمايد :
« وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا »
كه به وجه غائب بيان شده است . همچنين آيه قبل نيز به وجه غائب است :
« ذلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها غافِلُونَ »
( انعام : 131 ) ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 271 ) .
ب . ابن عامر « تَعْمَلُونَ » با تاء خطاب قرائت كرده است ( شاطبى ، 1409 ق ، ص 100 ) . قرائت ابن عامر هماهنگ با آيات قبل است كه گروه جن و انس مورد خطاب واقع شده اند :
« يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا قالُوا شَهِدْنا عَلى أَنْفُسِنا وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ شَهِدُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كانُوا كافِرِينَ »
( انعام : 130 ) . بنابراين قرائت با تاء به معناى « أفلا تعلمون أيها المخاطبون » است ( سالم محيسن ، 1389 ق ، ج 1 ، ص 214 ) . ممكن است مراد از « تَعْمَلُونَ » افراد غائب و حاضر باشند و خطاب بر غيبت غلبه كرده است ؛ قرائت به اين وجه اعم است ( خفاجى ، 1417 ق ، ج 4 ، ص 206 ) . قرائت با تاء خطاب با آيه بعد نيز هماهنگ است :
« وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ كَما أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ »
( انعام : 133 ) كه به وجه خطاب بيان شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 452 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « يَعْمَلُونَ » را به دو وجه « يَعْمَلُونَ » و « تَعْمَلُونَ » قرائت كرده اند . به نظر مىرسد استناد ابن عامر به سياق آيات صحيح نيست ؛ زيرا سياق جملات كه از سياق آيات قوى تر است به وجه غائب است ، و سياق آيه قبل نيز به وجه غائب است . همچنين سياق جمله پايان آيه اى كه ابن عامر به آن استناد مىكند به وجه غائب است :
« وَ شَهِدُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كانُوا كافِرِينَ »
. بنابراين سياق جملات و آيات مؤيد قرائت به وجه غائب است .
8 .
( وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَ ما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ )
( هود : 123 )
« و نهان آسمانها و زمين از آنِ خداست ، و تمام كارها به او بازگردانده مىشود پس او را پرستش كن و بر او توكّل نماى ، و پروردگار تو از آنچه انجام مىدهيد غافل نيست » .
فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است :