الف . قرائت مشهور آيه « تَعْمَلُونَ » با تاء خطاب است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 220 ) . به نظر مىرسد قرائت « تَعْمَلُونَ » خطاب به « الَّذِينَ يَبْخَلُونَ » است و اين وجه قرائى التفات از غيبت به خطاب است . طرفداران اين وجه از قرائت به خطابهاى آيه قبل
« ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ »
( آل عمران : 179 ) استناد مىكنند ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 113 ) .
ب . ابن كثير و ابوعمرو « يَعْمَلُونَ » با ياء قرائت كرده اند ( اهوازى ، 2002 م ، ص 154 ) . قرائت با ياء خبر از « الَّذِينَ يَبْخَلُونَ » به وجه غائب است . قرائت با ياء هماهنگ با جمله قبل
« سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ »
است كه به لفظ غيبت بيان شده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 184 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « يَعْمَلُونَ » را به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت كرده اند . با توجه به آن چه در كتب حجة القراءات گفته شده است : قرائت « تَعْمَلُونَ » با تاء هماهنگ با سياق آيات و قرائت « يَعْمَلُونَ » با ياء هماهنگ با سياق جملات است . مكى قرائت با تاء را به علت قرائت اكثريت قراء و خطابهايى كه در آيه قبل تكرار شده است :
« ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ »
( آل عمران : 179 ) بهتر مىداند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 370 ) .
7 .
( وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ ما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ )
( انعام : 132 )
« و براى هر يك [ از اين دو گروه ] ، از آنچه انجام دادهاند ، [ در جزا ] مراتبى خواهد بود ، و پروردگارت از آنچه مىكنند غافل نيست » .
فعل « يَعْمَلُونَ » به دو وجه « يَعْمَلُونَ » و « تَعْمَلُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَعْمَلُونَ » با ياء است ( ابن غلبون ، 2009 م ، ج 2 ، ص 335 ) . قرائت « يَعْمَلُونَ » خبر از دو طايفه جن و انس به وجه غائب است . اين وجه قرائى هماهنگ با سياق