نتيجه از حق ] عدول كنيد . و اگر به انحراف گراييد يا اعراض نماييد ، قطعاً خدا به آنچه انجام مىدهيد آگاه است » .
فعل « تَلْوُواْ » به دو وجه « تَلْوُواْ » و « تَلُوا » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَلْوُواْ » به سكون لام و دو واو كه واو اول مضموم و واو دوم ساكن است ، مىباشد ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 252 ) . فعل « تَلْوُواْ » از ريشه « لوى يلوى » است . « لىّ » به معناى تابيدن است « لوى الحبل » يعنى ريسمان را تابيد . « لوى يده ، لوى رأسه و برأسه » يعنى دستش و سرش را چرخاند ( قرشى ، 1352 ش ، ماده لوى ) . راغب مىگويد : « لوى لسانه بكذا » كنايه از كذب و دروغسازى است ( راغب اصفهانى ، 1416 ق ، ماده لوى ) . ظاهرا مراد از « تَلْوُوا » در آيه همين است يعنى : اگر در شهادت دروغ گفتيد يا از اداى آن سرباز زديد ، خدا از آنچه مىكنيد با خبر است . در مجمع آمده است : به قولى معناى « تلووا » تبديل شهادت و « تعرضوا » كتمان آن است ( طبرسى ، 1372 ش ، ج 3 ، ص 90 ) .
ب . ابن عامر و حمزه « تَلُوا » به ضم لام و سكون واو خوانده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 238 ) . در بيان ريشه فعل « تَلُوا » دو وجه را معربان و مفسران قرآن كريم بيان كرده اند :
1 . برخى از قاريانى كه « تَلُوا » قرائت كرده اند ، آن را از ماده « ولى يلى » و از مصدر ولايت دانسته اند ( ابن عمار ، 1416 ق ، ج 2 ، ص 258 ؛ ابن ابى مريم ، 1414 ق ، ج 1 ، 428 ) . در اين وجه از معنا فعل « تَلُوا » نقيض فعل « تُعرِضُوا » خواهد بود و معناى جمله اين گونه است : اگر متولى و عهده دار امر شهادت شديد و آن را به خوبى انجام داديد ، خدا عملتان را مىبيند و اگر هم عهده دار نشديد و از اين كار اعراض نموديد ، باز هم خداوند متعال به عمل شما آگاه است . طبرى اين وجه را خارج از معانى مىداند كه اهل تأويل و اصحاب رسول خدا در معناى آيه گفته اند ( طبرى ، 1412 ق ، ج 5 ، ص 209 ) .
2 . برخى از نحويان معناى ولايت را براى فعل « تَلُوا » در اين آيه ، صحيح نمىدانند ( ابوحيان اندلسى ، 1420 ق ، ج 4 ، ص 97 ) ؛ بنابراين زجاج ، ابوعلى ، و فراء به علت اين اشكال بر اين باورند كه فعل « تَلُوا » مىتواند از فعل « لوى ، يلوى » و اصل آن « تَلْوُواْ » باشد كه واو مضموم به همزه ابدال شده و حركت آن به لام انتقال يافته سپس واو حذف شده است ( زجاج ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 196 ؛ نحاس ، 1421 ق ، ج 1 ، ص 243 ) . از نحاس نقل شده كه مىگويد : حركت ضمه بر واو
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 152
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص١٥٢