تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « لِتُكْمِلُواْ » را به دو وجه با تخفيف و تشديد قرائت كرده اند . سياق جملات قرائت عاصم به روايت شعبه را تأييد مىنمايد . واژه « لِتُكَمّلُواْ » با تشديد از باب تفعيل با واژه « لِتُكَبِّرُواْ » هماهنگ است . اين نوع استناد به سياق ، بر پايه هماهنگى لفظ است و معنا هيچ گونه دخالتى در تعيين آن ندارد ؛ به همين علت مفسران در اين گونه موارد كه سياق به معناى توجه به ظاهر الفاظ بدون توجه به معنا است يا اين كه تغيير ظاهرى لفظ ، تفاوتى در معنا ايجاد نمىكند تنها به گزارش اختلاف قرائت بسنده مىكنند .
3 .
( قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُمْ مِنْها وَ مِنْ كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ )
( انعام : 64 )
« بگو : خداست كه شما را از آن [ تاريكيها ] و از هر اندوهى مىرهاند ، باز شما شرك مىورزيد » .
فعل « يُنَجِّيكُم » به دو وجه « يُنَجِّيكُم » و « يُنجِيكُم » قرائت شده است :
الف . عاصم ، حمزه و كسايى « يُنَجِّيكُم » با تشديد خوانده اند ( ابن الباذش ، 1403 ق ، ص 397 ) . فعل « يُنَجِّيكُم » با تشديد از باب تفعيل است . علت اختيار اين وجه از قرائت هماهنگى فعل « يُنَجِّيكُم » با فعل « يُنَجِّيكُم » در آيه قبل
« قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ »
( انعام : 63 ) دانسته شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 435 ) .
ب . ساير قراء « يُنجِيكُم » بدون تشديد قرائت كرده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 259 ) . فعل « يُنجِيكُم » فعل مضارع از باب افعال است . طرفداران اين وجه از قرائت به فعل « أَنجَانَا » در آيه قبل
« قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ »
( انعام : 63 ) استناد مىكنند كه از باب افعال است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 255 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « يُنَجِّيكُم » به دو وجه « يُنَجِّيكُم » و « يُنجِيكُم » قرائت شده است . طرفداران هر دو وجه قرائى به سياق آيات استناد مىكنند . به نظر مىرسد فعل « أنجى » و « نَجَّى » دو لغت به يك معنا هستند . اكثر لغت پژوهان و مفسران ، باب افعال و تفعيل را به يك معنا مىدانند . ازهرى مىنويسد : « أنجَيتَه ونَجَّيتَه بمعنى واحد » ( ازهرى ، 1414 ق ، ص 156 ) . اصل فعل از « نجا » است و همزه و تشديد فعل « نجا » را متعدى مىكند و فعل « نجا » در هر دو باب معناى انجاء را مىرساند ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 322 ) .