طبرى با توجه به واژه « أيمانُكُم » در آيه قرائت مشهور را برتر دانسته و مىنويسد : « واژه « أيمانُكُم » دلالت دارد كه پيمان ميان عاقد و معقود است و نيازى به قرائت فعل « عَقَدَت » بر باب مفاعله نيست . واستناد كسانى كه مىگويند مسأله عقد پيمان دو جانبه است و فعل بايد « عَاقَدَت » از باب مفاعله خوانده شود تا كلام به دو جانبه و دو طرفه بودن مسأله عقد اشاره داشته باشد ، به واژه « أيمانُكُم » توجه نداشته اند كه اين واژه خود بر دو طرفه بودن عقد پيمان اشاره دارد ( طبرى ، 1412 ق ، ج 5 ، ص 34 ) . البته نحاس بر خلاف طبرى قرائت قراء كوفه را دچار نوعى از غموض و پيچيدگى مىداند و مىگويد : « وقرأ حمزة والّذين عقدت أيمانكم وهى قراءة بعيدة لأن المعاقدة لا تكون إلّا من اثنين فصاعدا فبابها فاعل ، وقراءة حمزة تجوز على غموض من العربية يكون التقدير فيها والذين عقدتهم أيمانكم الحلف وتعدّى إلى مفعولين والتقدير عقدت لهم أيمانكم الحلف ثم حذف اللام » ( نحاس ، 1421 ق ، ج 1 ، ص 211 ) . قرطبى نيز بر همين رأى است ( قرطبى ، 1364 ش ، ج 5 ، ص 165 ) .
ب . ساير قراء غير از قراء كوفه « عَاقَدَت » خوانده اند ( اهوازى ، 2002 م ، ص 159 ) . بر اساس قرائت « عَاقَدَت » ، دو گروه با يكديگر پيمان بسته و اين كارى است كه در جاهليت مرسوم بوده است و مستلزم قبول طرفين است . در واقع فعل به طرفين اسناد داده شده است .
پس چون عقد مسأله اى است كه در آن دو طرف يا دو گروه حاضر هستند فعل از باب مفاعله خوانده مىشود ( عضيمة ، بى تا ، ج 1 ، ص 452 ) . مكى بن ابى طالب به دو علت اين وجه قرائى را قوى تر مىداند :
الف . اكثر قراء بر اين وجه خواند اند .
ب . مقصود از آيه صاحبان پيمان است كه فعل به طور حقيقى به آنها اسناد داده شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 389 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « عَقَدَت » اختلاف نموده اند . قراء كوفه « عَقَدَت » و ساير قراء « عَاقَدَت » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات و برخى از تفاسير معتقدند : قرائت قراء كوفه « عَقَدَت » هماهنگ با سياق كلمات است ؛ زيرا كلمه « أيمانُكُم » كه پس از فعل « عَقَدَت » قرار گرفته است بر دو طرفه بودن فعل عقد دلالت دارد و نيازى به ذكر فعل از باب مفاعله نيست . در تحليل و توضيح اثر سياق در اختيار قرائت مشهور بايد گفت : موضوع
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص١٣١