بيان سياق آيه مىتوان گفت : سياق جمله اول تنها بيان گر اين مطلب است كه منافقان عمل خدعه را به كار گرفتند و پس از تلاوت جمله اول اين سؤال به ذهن مىآيد كه نتيجه خدعه چه مىشود ، آيا خدعه منافقان مىتواند به مؤمنان ضررى برساند ؟ در جمله دوم خداوند متعال با عبارت « و ما يَخْدَعُونَ » نشان مىدهد كه خدعه منافقان تنها فريفتن خودشان است و هرگز خداوند و مؤمنان را نمىتوانند با آن فريب دهند .
بنابراين كتب حجة القراءات قرائت « يُخَادِعُونَ » را هماهنگ با سياق جملات مىدانند ؛ اما بر اساس كلام علماى لغت ، سياق جملات به گونه اى است كه مؤيد قرائت « و ما يَخْدَعُونَ » است .
روايتى از رسول خدا صلى الله عليه وآله و سلم در اين زمينه ذكر شده كه مىتواند مؤيد قرائت مشهور باشد :
« قال رسول الله صلى الله عليه وآله : إنما النجاة في أن لا تخادعوا الله فيخدعكم فإنه من يخادع الله يخدعه ويخلع الله من الإيمان ونفسه يخدع له لو يشعر »
( حرعاملى ، 1409 ق ، ج 1 ، ص 69 ) .
اين روايت و الفاظى كه حضرت در آن به كار برده اند ، نشان مىدهد انسان در برابر خداوند مخادع است ، اما خداوند خادع است . و مخادع كسى است كه تنها عمل خدعه را به كار مىگيرد يا به عبارتى ديگر قصد خدعه دارد ؛ اما خادع ، كسى است كه خدعه اش اثر مىگذارد .
2 .
( وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ )
( بقره : 191 )
« و هر كجا بر ايشان دست يافتيد آنان را بكشيد ، و همان گونه كه شما را بيرون راندند ، آنان را بيرون برانيد ، [ چرا كه ] فتنه [ شرك ] از قتل بدتر است ، [ با اين همه ] در كنار مسجد الحرام با آنان جنگ مكنيد ، مگر آنكه با شما در آن جا به جنگ درآيند ، پس اگر با شما جنگيدند ، آنان را بكشيد ، كه كيفر كافران چنين است » .
افعال « تُقَاتِلُوهُمْ » ، « يُقَاتِلُوكُمْ » و « قَاتَلُوكُمْ » به دو وجه مجرد و مزيد قرائت شده اند :
الف . قرائت مشهور آيه « تُقَاتِلُوهُمْ » ، « يُقَاتِلُوكُمْ » و « قَاتَلُوكُمْ » با الف از باب مفاعله است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 226 - 227 ) . « قاتل » در اينجا به معناى « حارب » است ، بنابراين