شاعر در اين جا به منظور رعايت تناسب الفاظ ، پيروزيش را جهل ناميده است ( ابن عطيه ، 1422 ق ، ج 1 ، ص 91 ) . اخفش نيز بر اين باور است كه در اين قرائت ، « و ما يُخَادِعُونَ » به معناى خدعه اى است كه از يك فاعل صادر مىشود و به علت هماهنگى و تناسب با فعل اول از باب مفاعله قرائت شده است ( اخفش ، 1423 ق ، ج 1 ، ص 40 ) .
عده اى بر قرائت « و ما يُخَادِعُونَ » اشكال وارد نموده و مىگويند : فعل « يُخَادِعُونَ » از باب مفاعله است و اين باب افاده اسناد فعل به دو طرف مىكند در حالى كه در اين جا فاعل يكى است . طرفداران اين وجه از قرائت در پاسخ اين اشكال مىگويند :
1 . باب مفاعله همه جا دو جانبه نيست ؛ بلكه در بسيارى از موارد فاعل يكى است . مانند : « عافاك الله » ، « عاينت الشئ » ، و « سافرت » و مخادعه نيز از اين قبيل است .
2 . اگر فرضا مفاعله را بر حقيقت بابش حمل نموده و آن را دو جانبه بدانيم ، بايد گفت : منافقان خود را فريب داده و با خود مخادعه كردند ( حبنكة الميدانى ، 1409 ق ، ص 725 ) .
3 . طبرسى به گونه اى ديگر پاسخ داده و مىگويد : « حجة من قرأ يخادعون هو أن ينزل ما يخطر بباله من الخدع منزلة آخر يجازيه ذلك ويعاوضه إياه فيكون الفعل كانه من اثنين فيلزم أن يقول فاعل » ( طبرسى ، 1372 ش ، ج 1 ، ص 133 ) .
طبرى به منظور اختيار يك وجه از قرائت بحث ظريفى را پيرامون دو واژه « خَدَعَ » و « خادَعَ » مطرح مىنمايد و مىگويد : « عبارت « خدعوا المؤمنين » صحيح نيست ؛ زيرا اگر بدين صورت بيان شود ، خدعه منافقين بر مؤمنين مؤثر واقع شده است ، مانند اين كه بگوييم : « قتلَ فلانٌ فلاناً » كه حقيقت قتل را براى مفعول به ، اثبات نموده ايم . اما هنگامى كه مىگوييم « خادع المنافقون ربَّهُم والمؤمنين » مانند عبارت « قاتلَ فلانٌ فلاناً و لم يقتل إلا نفسه » است ، بنا بر اين عبارت ، درگيرى و نزاع و مقاتله ميان فاعل و مفعول رخ داده ؛ اما مفعول به ، به قتل نرسيده و كسى كه كشته شده ، فاعل است . سخن خداوند متعال هم كه مىفرمايد :
( يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ )
وجود خدعه و به كارگيرى آن از جانب منافقان را نشان مىدهد ؛ اما اين خدعه و عمل منافقان بر خداوند متعال و مؤمنان اثرى ندارد و با اين خدعه تنها خود منافقان فريب مىخورند . مطابق اين بيان ، طبرى نتيجه مىگيرد تنها قرائت « يَخْدَعُونَ » مىتواند صحيح باشد ؛ زيرا فعل « يُخَادِعُونَ » صحت خدعه را تأييد و تثبيت