نمىكند در حالى كه لفظ « يَخْدَعُونَ » صحت خدعه را تأييد مىنمايد . بدون شك منافقان با عملى كه مرتكب شده اند خدعه خداوند متعال را بر خود واجب نموده اند ( طبرى ، 1412 ق ، ج 1 ، ص 92 - 93 ) . بنابراين طبرى قرائت « يَخْدَعُونَ » را اختيار و تنها اين قرائت را صحيح دانسته و مىگويد : محال است خداوند متعال آن چه را كه در ابتداى آيه براى آنان اثبات نموده است در ادامه آيه از آنان نفى كند ( طبرى ، 1412 ق ، ج 1 ، ص 93 ) ؛ زيرا بنا بر تفاوتى كه طبرى براى دو فعل « خَدَع » و « خادَع » مطرح مىكند اگر فعل دوم نيز همانند فعل اول قرائت شود جمله دوم آن چه را كه در جمله اول اثبات شده است ، نفى مىكند .
اگر آن چه را كه طبرى در تفاوت دو واژه مىگويد ، صحيح باشد آن گاه كسانى كه هر دو قرائت را به يك معنا دانسته اند ، به خطا رفته اند ( بازمول ، 1412 ق ، ص 263 ؛ عضيمة ، بى تا ، ج 1 ، ص 424 ؛ حملاوى ، بى تا ، ص 42 - 43 ) .
علماى لغت سخن طبرى در تفاوت بين « خدع » و « خادع » را به عنوان يك قول بيان كرده اند و البته احتمال هم داده اند كه هر دو واژه به يك معنا باشد ( ابن منظور ، 2005 م ، ماده خدع ) . نحاس نيز به اين كلام علماى لغت اشاره نموده و مىگويد : « اهل لغت بين « خادع » و « خدع » تفاوت گذاشته و « خادع » را قصد خدعه و نيرنگ دانسته اند هر چند نيرنگى اتفاق نيفتد ؛ اما « خَدَع » را رسيدن به مراد دانسته اند ( نحاس ، 1408 ق ، ج 1 ، ص 90 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « و ما يَخْدَعُونَ » اختلاف نموده اند ؛ و به دو وجه « يَخْدَعُونَ » و « يُخَادِعُونَ » قرائت كرده اند . طرفداران قرائت « يُخَادِعُونَ » هماهنگى با سياق جملات را علت اختيار قرائت خود مىدانند . در توضيح مىتوان گفت : اين آيه شريفه از دو جمله
« يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا »
و
« وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ »
تشكيل شده است . در جمله اول فعل از باب مفاعله « يُخَادِعُونَ » استعمال شده است و اگر در جمله دوم نيز فعل از باب مفاعله يعنى « يُخَادِعُونَ » قرائت شود ، سياق جمله دوم از لحاظ لفظ هماهنگ با سياق جمله اول مىشود .
به نظر مىرسد طرفداران قرائت « يُخَادِعُونَ » تنها سياق لفظى را در نظر گرفته و هماهنگى دو لفظ را علت اختيار اين وجه از قرائت مىدانند در حالى كه توجه به سياق معنوى قرائت مشهور يعنى « و ما يَخْدَعُونَ » را تأييد مىنمايد ؛ زيرا دو فعل « خدع » و « خادع » تفاوت معنايى داشته و در