فرعون مفعول به واقع شده اند و اگر فعل « أَدْخِلُوا » در جمله بعد
« وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ »
به قطع الف خوانده شود ، « آلَ فِرْعَوْنَ » مفعول به خواهد بود ؛ بنابراين قرائت مشهور هماهنگ با سياق جملات است ( اخفش ، 1423 ق ، ج 2 ، ص 678 ؛ مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 245 ) .
ب . ابن كثير ، ابن عامر ، ابوعمرو و شعبه « ادخُلُوا » به همزه وصل و ضم خاء خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 365 ) . فعل « ادخُلُوا » فعل امر از ثلاثى مجرد است و فاعل آن ضمير واو است كه مرجع آن « آلَ فِرْعَوْنَ » است و « آلَ فِرْعَوْنَ » مناداى مضاف به حرف نداست ، يعنى « ادخُلوا يا آل فرعون » . مستند قراء در اختيار قرائت به وصل الف آيات
« ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ »
( مؤمن : 76 ) و
« قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ فِي النَّارِ »
( اعراف : 38 ) است كه فعل « ادخُلُوا » به وصل الف خوانده شده است ( ابن ابى مريم ، 1414 ق ، ج 3 ، ص 1127 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 633 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « أَدْخِلُوا » را به دو وجه « أَدْخِلُوا » و « ادخُلُوا » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات هماهنگى با سياق را قرينه اى بر تقويت قرائت مشهور مىدانند . با توجه به اين كه فعل « يُعْرَضُونَ » در ابتداى آيه به وجه مجهول است با قرائت « أَدْخِلُوا » به قطع همزه تناسب بيشترى دارد هر چند مفسران هر دو قرائت را به يك معنا و صحيح دانسته اند .
2 - 2 - 2 - 3 . قرائت به دو وجه « فَعلَ » و « فاعَلَ »
در پنج آيه قراء فعل را به دو وجه مجرد و مزيد بر وزن « فاعَلَ » قرائت كرده اند . مستند قراء در قرائت به وزن « فاعل » دو جانبه بودن فعل است . اين نوع اختلاف قرائت در افعال « قتل » ، « خدع » ، و « عقد » ديده مىشود .
1 .
( يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ )
( بقره : 9 )
« با خدا و مؤمنان نيرنگ مىبازند ولى جز بر خويشتن نيرنگ نمىزنند ، و نمىفهمند » .
فعل « يَخْدَعُونَ » به دو وجه « يَخْدَعُونَ » و « يُخَادِعُونَ » قرائت شده است :