آيات
« فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً »
( نساء : 24 ) و
« إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ »
( مائده : 5 ) استناد مىكنند كه فعل از باب افعال قرائت شده است .
ب . ابن كثير بدون مد « أتَيْتُم » قرائت كرده است ( ابن مهران ، 1408 ق ، ص 130 ) . قرائت بدون مد به معناى مجىء است . علت قرائت « أتَيْتُم » عدم ذكر دو مفعول در جمله است ؛ زيرا باب « آتى » از باب افعال دو مفعولى است ولى « أتى » از باب « جاء » يك مفعولى است و مفعول به آن مىتواند بدون واسطه حرف جر يا با حرف جر پس از آن واقع شود ، حرف باء در واژه « بِالْمَعْرُوفِ » اين نظر را تقويت مىكند ؛ زيرا فعل جاء نيز با باء متعدى مىشود ؛ بنابراين « أتَيْتُم » به معناى « جئتم » است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 297 ) . البته در كلام عرب « أتى » به معنى « إعطاء » نيز استعمال مىشود مانند فعل « أَتَيْنَا » در آيه
« وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ »
( انبياء : 47 ) كه به معناى إعطا و مجازات است « أعطينا بها وجازينا » ( حميرى ، بى تا ، ج 1 ، ص 60 ) . ممكن است « أتَيْتُم » در اين قرائت به معناى « فَعَلَ » باشد ؛ زيرا در كلام عرب نيز اين وجه استعمال مىشود : « إذا سلمتم ما فعلتم بالمعروف » ( ضباع ، بى تا ، ص 161 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « آتَيْتُم » را به دو وجه « أتَيْتُم » و « آتَيْتُم » خوانده اند . با توجه به توجيه منابع احتجاج قراءات ، به نظر مىرسد قرائت مشهور هماهنگ با سياق كلمات است ؛ زيرا « تسليم » با « اعطاء » صورت مىگيرد .
3 .
( وَ لَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطارِها ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْها وَ ما تَلَبَّثُوا بِها إِلَّا يَسِيراً )
( احزاب : 14 )
« و اگر از اطرافِ [ مدينه ] مورد هجوم واقع مىشدند و آن گاه آنان را به ارتداد مىخواندند ، قطعاً آن را مىپذيرفتند و جز اندكى در اين [ كار ] درنگ نمىكردند » .
فعل « لَآتَوْهَا » به دو وجه « لَآتَوْهَا » و « لَأتَوْهَا » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « لَآتَوْهَا » به مد است ( ابوالعلاء عطار ، 1414 ق ، ج 2 ، ص 619 ) . « لَآتَوْهَا » به مد به معناى « لأعطوها » است يعنى امتناع نكردند . طرفداران قرائت به مد به فعل « سُئِلُوا » در آيه استناد نموده و معتقدند سؤال با إعطاء تناسب دارد ( فراء ، بى تا ، ج 2 ، ص 337 ؛ ابن