كه به خداوند متعال بر مىگردد و هاء از صله حذف شده تقديرش « بما اتاكموه » است ( صدرالمتألهين ، 1366 ش ، ج 6 ، ص 257 ) . يعنى آن چه را كه خداوند متعال به شما اعطاء كرده است .
طرفداران قرائت مشهور به قرائت ابى بن كعب و ابن مسعود استناد مىكنند كه « بما أوتيتم » خوانده اند ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 702 ) .
در تحليل قرائت مشهور مىتوان گفت : چون حاصل شدن نعمت و بقاى آن علت مىخواهد و علت آن خداوند متعال است ، پس بايد بقاى نعمت و خود نعمت را به خداوند متعال نسبت داد ، به همين علت فعل از باب افعال « آتَاكُمْ » قرائت شده است .
ب . ابوعمرو « أتاكم » به قصر الف خوانده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 384 ) . فعل « أتاكم » فعل ثلاثى مجرد لازم به معناى جاء است ( زجاج ، 1408 ق ، ج 5 ، ص 128 ) و فاعل آن ضمير مرفوعى است كه به « من » باز مىگردد چنان كه فعل « فَاتَكُمْ » فعل ماضى از ثلاثى مجرد است كه فاعل آن ضمير مرفوعى است كه به لفظ « ما » باز مىگردد ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 343 ) . طرفداران قرائت ابوعمرو « أتاكم » به قصر را هماهنگ با فعل « فَاتَكُمْ » در جمله قبل « لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ » مىدانند ؛ زيرا بنابر قرائت ابوعمرو هر دو فعل « فَاتَكُمْ » و « أتاكم » ثلاثى مجرد و لازم خواهند بود ( مكى بى ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 311 ) . ابوعبيد اين وجه از قرائت را اختيار نموده و مىگويد : اگر « آتَاكُمْ » بود بايد فعل در جمله قبل نيز « أفاتكم » قرائت مىشد ( نحاس ، 1421 ق ، ج 4 ، ص 243 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « آتَاكُمْ » را به دو وجه « آتَاكُمْ » و « أتاكم » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، هماهنگى با سياق جملات را از نقاط قوت قرائت ابوعمرو مىدانند . در اين جا نيز به خوبى مشهود است كه علماى دانش قراءات در توجيه قرائى آيات به ظاهر الفاظ توجه دارند و صرف اين كه در جمله بعد فعل به وجه مجرد خوانده شده است ، قرائت فعل در جمله قبل به وجه مجرد را هماهنگ با سياق مىدانند . در حالى كه مفهوم سياق مفهومى عميق تر از هماهنگى ظاهر الفاظ است . بر خلاف نظر علماى دانش قراءات و برخى از مفسران ، و با توجه به تحليل قرائت مشهور مىتوان سياق معنوى را مؤيد قرائت مشهور دانست ؛ توضيح آن كه نعمت و بقاى آن علت مىخواهد و علت آن خداوند متعال است ، بنابراين فعل
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 117
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص١١٧