1 .
( وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ )
( روم : 39 )
« و آنچه [ به قصد ] ربا مىدهيد تا در اموال مردم سود و افزايش بردارد ، نزد خدا فزونى نمىگيرد و [ لى ] آنچه را از زكات - در حالى كه خشنودى خدا را خواستاريد - داديد ، پس آنان همان فزونىيافتگانند [ و مضاعف مىشود ] » .
فعل « آتَيْتُم » به دو وجه « آتَيْتُم » و « أتَيْتُم » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « آتَيْتُم » به مد است ( ابن الباذش ، 1403 ق ، ج 2 ، ص 609 ) . مراد از قرائت « آتَيْتُم » ، « ماأعطيتم » است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 283 ) يعنى اگر مالى را بدهيد تا بيشتر از آن در عوض بگيريد ، براى شما نزد خداوند هيچ ثوابى نيست . مكى اجماع قراء بر قرائت « آتَيْتُم » را دليل اختيار قرائت مشهور مىداند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 184 ) . شيخ طوسى نيز به آيه
« فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا »
( انعام : 148 ) استناد نموده كه فعل ، « فَآتَاهُمُ » قرائت شده است و معتقد است در قرآن لفظ « أتَيْتُم » براى زكات نيامده است ( طوسى ، بى تا ، ج 8 ، ص 252 ) .
ب . ابن كثير « أتَيْتُم » به قصر خوانده است ( سفاقسى ، 1425 ق ، ص 222 ) . « أتَيْتُم » به معناى « ماجئتم » است كه به نوعى به معناى « إعطاء » باز مىگردد ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 5 ، ص 446 - 447 ؛ ابوحيان اندلسى ، 1420 ق ، ج 8 ، ص 394 ) . در هر حال اين وجه قرائى مطلق « أخذ » و « إعطاء » ربا را مذموم مىداند .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « آتَيْتُم » را به دو وجه « آتَيْتُم » و « أتَيْتُم » خوانده اند . هر چند كتب احتجاج قراءات و مفسران به اثر سياق در اختيار يك وجه قرائى اشاره اى نكرده اند ؛ اما به نظر مىرسد سياق جملات مؤيد قرائت مشهور است . آيه شريفه از دو جمله
« وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ »
و
« وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ »
شكل گرفته است . بررسى جملات نشان مىدهد ، در هر دو جمله مخاطب كسى است كه اموالى در دستش است ، آيه ، دو گزينه براى افزايش مال بيان مىكند : « مال را به مردم داده تا در اموال مردم سود و افزايش يابد يا اين كه مال را به قصد قربت در راه خدا زكات دهد تا در نزد