مطالعه و بررسى تاثير ساختارها و ويژگى هاى شهرى شهر فيروزآباد بر شهر نخستين بغداد
ذبيح الله مسعودى نيا « 1 »
رسول موسوى « 2 »
حسام احمدى « 3 »
چكيده
فيروزآباد قديمى ترين شهر دوره ساسانى است كه توسط اردشير بابكان ساخته شده است . اين شهر به دلايل مختلف سياسى ، مذهبى ، امنيتى ، ساختارهاى شهرى و نيز محاسبات رياضى و نجومى كه در ساخت آن لحاظ شده بود ، نه تنها در دوران ساسانى ، بلكه در دوران اسلامى نيز اهميت خود را حفظ كرده و در طراحى و ساخت شهر بغداد از پلان و ساختارهاى شهر فيروزآباد الگو بردارى شده است . اگرچه بسيارى از محققين به اين امر اذعان داشته و به آن اشاره مىكنند ، اما كمتر به بررسى و معرفى جز به جز اين تاثيرات در گذر از دوره ساسانى به دوره اسلامى پرداختهاند . مقاله پيش رو با هدف بررسى تاثير ويژگى ها و ساختارهاى شهرى شهر فيروزآباد بر شهر نخستين بغداد ، به مطالعه و بررسى ويژگى هاى ساختارى اين دو شهر بر اساس يافتههاى باستان شناسى و نيز منابع جغرافيايى و ادبى قرون اوليه اسلامى مىپردازد . بر اساس بررسى هاى صورت گرفته الگو بردارى از شهر فيروزآباد در ساخت شهر بغداد تنها به پلان شهر منحصر نشده بلكه در محل و وضعيت قرار گيرى بناهاى حكومتى و مذهبى ، تعداد و جهت دروازهها و خيابانها ، طراحى محلههاى مسكونى شهر در دواير متحدالمركز و به مركزيت بناهاى حكومتى و مذهبى ، اختصاص محلهها بر اساس موقعيت و طبقات اجتماعى ، شيوههاى تامين آب مورد نياز ، فنون و شيوههاى تامين امنيت شهر و مقابله با حملات خارجى و نيز بهره جويى از متخصصان نجوم و رياضى در زمينه ضعيت و موقعيت قرار گيرى شهر شباهتهاى بسيارى با يكديگر دارند .
كليد واژه : ساختارهاى شهرى ، شهر فيروزآباد ، ساسانيان ، شهر بغداد .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى دانشگاه هنر اصفهان /masoudi . zabih @ yahoo . com( 2 ) . كارشناس ارشد باستان شناسى دانشگاه تربيت مدرس /rmosavi 16 @ yahoo . com( 3 ) . كارشناس ارشد باستان شناسى دانشگاه هنر اصفهان /ahmadi . hesa malddin @ yahoo . com