مطالعه تطبيقى نقوش گچبرىهاى مسجد صيمره با نقوش گچبرىهاى سامراى عراق
دكتر آرش لشكرى « 1 »
اكبر شريفىنيا « 2 »
ندا قنبرى « 3 »
چكيده
سامرا و تزيينات گچبرى آن در قرون نخستين اسلامى ازجمله مناطقى است كه با دارا بودن سه سبك تزئينى
a
،
b
،
c
دامن تبادلات فرهنگى و هنرى را به صورتى گسترده به نمايش مىگذارد . تزيينات گچبرىهاى مسجد صيمره متعلق به اواخر دور بنىاميه و اوايل دور عباسى ، داراى نقوشى و فنون اجرايى متشابهى با سبكهاى تزئينى
b
و
a
سامرا بهويژه سبك
a
است . اين پژوهش با روش توصيفى ، تحليلى و با انجام مطالعات ميدانى و كتابخانهاى ، بر آن است كه به بررسى ميزان تشابهات نقوش تزئينى و فنون اجرايى به كار رفته در تزيينات وابسته به معمارى اين مناطق بپردازد . سؤالات اصلى پژوهش عبارتاند از : 1 : چه ميزان ميان شيو اجرايى و نقوش تزئينى گچبرىهاى سبك
b
و
a
سامرا با نقوش گچبرىهاى صيمره تشابه وجود دارد ؟ 2 : آيا مىتوان تاثير هنر ايرانى را بر سبكهاى تزئينى
b
و
a
بهويژه سبك تزئينى
a
سامرا نشان داد ؟
چهارچوب اين پژوهش بر اين فرضيهها استوار است كه ميان شيوههاى اجرايى نقوش گچبرىهاى سامرا و صيمره يعنى روش قالبگيرى و استفاده از نى جهت استحكامبخشى و نصب در ديوار و نقوش تزئينى برگ مو ، خوش انگور ، پيچك و نقوش هندسى و . . . تشابهات بسيار وجود دارد . از سويى با در نظر گرفتن تاريخ ساخت شهر سامرا يعنى 218 ق و تاريخ مشخصشده براى گچبرىهاى صيمره و نيز وامگيرى غنى نقوش گچبرىهاى صيمره از نقوش گچبرىهاى ساسانى ، مىتوان اذعان نمود كه نقوش تزئينى گچبرىهاى سامرا متأثر از سرزمين ايران است .
كليد واژه : گچبرىهاى سامرا ، سبكهاى
b
و
a
، گچبرىهاى صيمره ، نقوش تزئينى ، فنون اجرايى ، مطالعه تطبيقى .
هامش
( 1 ) . عضو هيئت علمى پژوهشگاه ميراث فرهنگى كشور /lashkari . arash @ gmail . com( 2 ) كارشناس ارشد باستان شناسى - گرايش دورهء اسلامى ، دانشگاه تربيت مدرس /akbar sharifi nia @ yahoo . com( 3 ) . دانشجوى كارشناسى ارشد باستان شناسى - گرايش دورهء اسلامى ، دانشگاه تربيت مدرس /neda ghanbari 8613 @ yahoo . com