اقدامات عمرانى و فرهنگى خاندان جوينى در بغداد
دكتر حسن كريميان « 1 »
زينب افضلى « 2 »
چكيده
علاء الدين ابوالمنظر عطاملك بن بهاء الدين محمد جوينى ( 681 - 623 ق ) مورخ و اديب ايرانى و يكى از مشهورترين افراد خاندان جوينى است كه به همراه پدر و برادرش در دستگاه حكومت مغولان وارد و با كاردانى نفوذ زيادى به دست آورد . هلاكو خان در سال 657 ق عطا ملك را به حكومت بغداد و سراسر نواحى تحت تابعيت دستگاه خلافت منصوب كرد . اين اقدام اهميت زيادى براى ايرانيان داشت ، زيرا توانستند پس از گذشت قريب چهار قرن از سقوط برمكيان ، مجددا بر مسند حكومت بين النهرين تكيه زده و بغداد را به پايگاه مروادات فرهنگى با ايران مبدل سازند . نفوذ و اعتبار عطا ملك جوينى در دربار ايلخانان ، ايجاد ارتباط فرهنگى ايران و عراق را تسهيل مىنمود .
عطا ملك با پشتكار فراوان ، علاوه بر تاليف آثار ارزشمندى چون تاريخ جهانگشاى جوينى و رساله تسليةالاخوان ، در تعقيب اهداف فرهنگى خود ، اقدامات عمرانى زيادى در بغداد به انجام رسانيد . از جمله مىتوان به احداث و تعمير مساجد ، مدارس ، حمام ها و غيره اشاره نمود . احداث اين گونه ابنيه زمينه احياء فرهنگ ايرانى در بغداد را فراهم آورد و بدين ترتيب ، اين شهر در دوران حكومت او يكى ديگر از ادوار طلايى خود را تجربه نموده و در رديف شهرهاى مهم جهان اسلام قرار گرفت . در نوشتار حاضر تلاش گرديده تا نقش بى نظير اين دانشمند بلند پايه ايرانى در مهار اثرات تخريبى حمله مغولان به سرزمينهاى اسلامى مشخص و تلاشهاى او در احياء فرهنگ و هنر بغداد آسيب يافته از ركود حاكم بر خلافت عباسى و تهاجم مغولان مورد بحث قرار گيرد .
كليد واژه : بغداد عهد ايلخانى ، عطا ملك جوينى ، تجديد حيات هنرى ، فرهنگ ايرانى .
هامش
( 1 ) . دانشيار گروه باستان شناسى دانشگاه تهران /hkarimi @ ut . ac . ir( 2 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى دوران اسلامى دانشگاه تهران .