نقش فرمانروايان ايرانى در توسعه شهرهاى عراق دوران اسلامى
دكتر حسن كريميان « 1 »
مهسا فيضى « 2 »
چكيده
فرمانروايان شيعه مذهب ايران هر كدام به طريقى در عمران و آبادانى شهرهاى مذهبى عراق تلاش نموده و شيعيان ايران نيز دوشادوش ساير مسلمانان خالق آثارى گرديدهاند كه امروزه بخش عظيمى از مواريث مشترك فرهنگى دو سرزمين ايران و عراق كشور عراق را تشكيل مىدهند . جالب آن است كه پادشاهان آل بويه و فرمانروايان سدههاى معاصر ايران ( نظير سلطان حمزه ميرزا فرزند شاه اسماعيل صفوى ، مظفر الدين شاه قاجار ، محمد على شاه ، احمد شاه ، اميركبير ، ميرزا شفيع خان مازندرانى صدر اعظم و . . . ) نيز در كربلاى معلى دفن گرديدهاند .
در اين مقاله تلاش بر آن است تا نقش و انگيزه فرمانروايان ايرانى در گسترش و توسعه فضايى شهرهاى شيعه نشين عراق را مورد بررسى قرار گيرد . پژوهشى كه نتايج آن در اين نوشتار ارائه گرديده ، با اتكاء به شواهد باستان شناسانه و منابع مكتوب به انجام رسيده است . بدين منظور ، علاوه بر مطالعات سبك شناسانه آثار معمارى ، تزيينات وابسته به معمارى و كتيبههاى بر جاى مانده در شاخص ترين بناهاى شهرهاى مذكور مورد مطالعه قرار گرفتهاند .
در نتيجه اين پژوهش روشن گرديده كه بيشترين فعاليتهاى عمرانى در توسعه كالبدى فضاهاى شهرهاى ياد شده در ادوار آل بويه ، صفوى و قاجار محقق گشته است . همچنين مشخص شده است كه فرمانروايان ايرانى در شكل يا بى و گسترش فضاهاى معمارى هسته مركزى مقابر شيعى ، توسعه فرهنگى شهرهاى مذكور و نيز تسهيلات رفاهى زائران دخالتهاى موثرى داشتهاند .
كليد واژه : كوفه ، سامره ، نجف اشرف ، كربلا ، فرمانروايان شيعى ايران ، شهرهاى اسلامى ، مقابر شيعى .
هامش
( 1 ) . دانشيار گروه باستان شناسى دانشگاه تهران /hkarimi @ ut . ac . ir( 2 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى دوران اسلامى دانشگاه تهران .