تاثير معمارى مذهبى بين النهرين بر معابد پارتى دورا اروپوس
شيرين نوروزى « 1 »
رضا مهرآفرين « 2 »
چكيده
كاوشها و مطالعات انجام گرفته در رابطه با شكلگيرى و تحول معمارى مذهبى در بين النهرين نشان مىدهند كه نواحى جنوبى عراق امروزى سهم به سزايى در شكلگيرى مدل استاندارد در معمارى مذهبى اين منطقه داشته و تاثير آن بر معمارى مذهبى سرزمينهاى همجوار به ويژه در دوران تاريخى پارت قابل مشاهده است . دورا اروپوس به عنوان يكى از غربىترين شهرهاى قلمرو پارتها نشان دهنده تاثير معمارى مذهبى بين النهرين بر معابد پارتى است . بيش از سه چهارم معابد اين شهر متعلق به اين زمان است و اين نشان از اهميت دورا اروپوس در اين دوره خاص دارد . با وجود اهميت فراوان دورا اروپوس در باستان شناسى دوره پارتى ، اطلاعات اندكى در رابطه با معمارى مذهبى اين شهر باستانى وجود دارد و محققان ايرانى كمتر به اين مهم پرداختهاند . آنچه كه در بيشتر منابع ديده مىشود تنها اشارهاى كوتاه به برخى از مهمترين معابد آن بوده و به معمارى و تحليل ساختارى آنها هيچ اشارهاى نشده است . در اين نوشتار تلاش شده تا با مطالعه منابع موجود و بررسى فرم معمارى معابد پارتى دورا و مقايسه آن با نمونههاى شاخص سبك بين النهرينى ، عناصر تاثيرگذار بر آنها شناسايى و سهم هر يك در معمارى مذهبى اين محوطه مهم پارتى مشخص گردد . مطالعات انجام شده در اين پژوهش نشان داد معابد پارتى دورا بر خلاف نيايشگاههاى سلوكى آن كه تحت تاثير معمارى يونانى بودند ، از پلان معمارى بين النهرينى پيروى مىكردند . اين تاثيرپذيرى به منزله تقليد صرف از معابد نوع بين النهرينى نيست و عناصر و اندامهاى معمارى با تغييراتى خاص كه صورت گرفته ، آنها را از فرم كاملا بين النهرينى خارج نموده است .
كليد واژه : پارتيان ، معابد دورا اروپوس ، معمارى مذهبى ، بين النهرين .
هامش
( 1 ) . دانشجوى كارشناسى ارشد گروه باستان شناسى دانشگاه سيستان و بلوچستان /Shirin . noroozi 67 @ yahoo . com( 2 ) . دانشيار گروه باستان شناسى دانشگاه مازندران /mehrafarin reza @ yahoo . com