درآمدى بر گاهنگارى دوره اوروك در ايران و عراق
رضا بهدادفرد « 1 »
چكيده
محدوده زمانى هزاره چهارم پيش از ميلاد به عنوان نقطه كانونى زمان پيدايش جوامع پيچيده در محدوده جغرافيايى بين النهرين و جنوب غرب ايران ، براى درك پيشرفت نخستين حكومتهاى جنوب غربى آسيا داراى اهميت ويژهاى است . تحولات و دگرگونىهاى رُخ داده در خلال اين دوره موجب شده تا بسيارى از باستان شناسان آن را به عنوان مرحلهاى مهم از تغييرات فرهنگى ، اقتصادى و اجتماعى در منطقه ملاحظه كنند . اما هنوز هم بسيارى از پرسشهاى بنيادين در ارتباط با اين دوره از جوامع بى پاسخ مانده است . از آنجا كه آثار فرهنگى مربوط به اين دوره براى نخستين بار در كاوشهاى باستان شناختى محوطه واركا در منطقه بين النهرين شناسايى شد ، در جدول زمانبندى باستان شناختى منطقه خاورميانه با عنوان دوره اوروك شناخته مىشود . مطالعات باستان شناختى در استقرارگاههاى هزاره چهارم پيش از ميلاد در منطقه بين النهرين و سرزمينهاى همجوار آن همگونىهاى بسيارى را نشان مىدهد . برخى پژوهشگران انتشارِ موجِ فرهنگىِ گستردهاى را از منطقه بين النهرين به مناطق ديگر علت اين همگونىها دانسته و عنوان اوروك را براى تشريح آن پيشنهاد دادهاند . اما استفاده از يك عنوان واحد و مشترك نمىتواند بازتاب دهنده دقيقى براى بيان تحولات هزاره چهارم پيش از ميلاد در مناطق خارج از بين النهرين باشد ، هر چند كه احتمالًا وضعيتى مشابه با منطقه بين النهرين ولى در مقياسى كوچكتر در مناطق ديگر حاكم بوده است . در حوزه جنوب غربى ايران به غير از منطقه دشت دهلران كه از آن به عنوان يك حوزه برهمكُنش ميان - فرهنگى بين دو منطقه ايران و بين النهرين بايد ياد نمود ، مدارك باستان شناختى على رغم وجود همگونىهاى قابل محسوس ، موجوديتى كاملًا مستقل از بين النهرين را براى جنوب غرب ايران نشان مىدهد . بنابراين ، بهرهگيرى از اسامى دورهها و فازهاى محلى خودِ ايران در جدول زمانبندى آن ، يعنى شوش
II
به جاى اوروك مىتواند درك بهترى از تحولات محدوده زمانى هزاره چهارم پيش از ميلاد را در جنوب غرب ايران منعكس نمايد .
كليد واژه : جنوب غرب ايران ، ميان رودان ، هزاره چهارم پيش از ميلاد ، دوره اوروك ، شوش
II .
هامش
( 1 ) . كارشناس ارشد باستان شناسى دانشگاه آزاد اسلامى واحد ابهر .