عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
( يعنى : « گريختيد و پشت گردانيديد . پس نازل ساخت اللّه تعالى سكينه و قرار خود را بر رسول و بر مؤمنين كه ايشان ثبات قدم ورزيده ، ايستادند در خدمت آن حضرت . » ) و مراد به « مؤمنين » امير المؤمنين است با جماعت قريش كه با او بودند .
و آن حضرت - عليه السلام - شمشير كشيده ، در برابر روى مبارك حضرت رسول اللّه ايستاده بود ، و عبّاس به جانب
/ 43 A /
راست آن حضرت ، و فضل - پسر او - به جانب چپ ايستاده بودند ، و ابو سفيان بن حارث ركاب آن حضرت را داشت ، و نوفل و ربيعه - پسران حرب - و عبد اللّه بن زبير عبد المطّلب و عقبه و قعيب - پسران ابو لهب - در دور آن حضرت ايستاده بودند . پس حضرت مصطفى به عبّاس - عمّ خود - كه بلند آواز بود ، فرمود كه : « ندا كن مردم را و به ياد ايشان بياور عهدى را كه با ما كرده بودند . »
عبّاس آواز داد كه : « يا أهل بيعة « 1 » الشّجرة ! و يا أصحاب سورة البقرة ! » ( يعنى : اى گروهى كه تحت شجره بيعت كرده بوديد و اى جماعتى كه سوره مباركهء بقره در شأن شما نازل شده ! ) به كجا مىگريزيد ؟ به ياد آوريد عهدى را كه با رسول خدا كرده بوديد .
مردم پشت گردانيده ، مىگريختند ؛ و آن شبى بود در نهايت ظلمت و تاريكى ؛ و رسول خدا در ميان رودخانه ايستاده بودند ؛ و مشركان از طرق و شعب وادى شمشير كشيده ، بيرون مىآمدند و حمله مىكردند . پس حضرت رسول اللّه به يك طرف روى مبارك خود نظر كرد به جانب لشكر كه گريخته
هامش
( 1 ) . س : بيعت .