پس اگر اللّه تعالى عباد را تعظيم و تكريم كند ، و اعطا و احسان نسبت به عباد واقع شود ، و ايشان را بر ملائكه تفضيل كند ، هرآينه ملائكهء مقرّبين آن را نيك نگويند ابتدائا و عقلا نيز آن را نيك نگويند .
پس اگر حصول به قبح ممكن بودى ، هرآينه تكليف عبث بودى ؛ و چون ثابت شد كه بدون تكليف نفع ميسّر نيست ، پس لازم است « 1 » تكليف ؛ و اين است جهت حسن تكليف ؛ پس فراگير .
الخامس : « 2 » فى « 3 » أنّه تعالى يجب عليه اللطف ؛ و هو ما يقرّب « 4 » العبد « 5 » إلى الطاعة و يبعّده « 6 » عن المعصية و لا حظّ له فى التمكين « 7 » و لا يبلغ الإلجاء
[ مبحث پنجم در آن است كه واجب است بر اللّه تعالى لطف . ]
پنجم از مباحث عدل در آن است كه واجب است بر اللّه تعالى لطف .
بدانكه تفسير مطلق لطف به اين نوع است كه لطف چيزى است كه نزديك مىسازد عبد را به طاعت و دور مىگرداند عبد را از معصيت ؛ و اين بر دو قسم است :
يكى لطف محصّل - به كسر صاد - و آن چيزى است كه حاصل مىشود بهسبب فعل طاعت و ترك معصيت بر سبيل اختيار ؛ يعنى موقوف است حصول فعل طاعت و حصول ترك معصيت بر آن چيز ، مثل قدرت و آلت .
و ديگرى لطف مقرّب - به كسر راء - و اين مقرّب را « 8 » مصنّف - قدّس اللّه سرّه - بيان فرمودهاند كه آن چيزى است كه نزديك مىگرداند عبد را به طاعت و دور مىگرداند از معصيت ؛ و او را حظّى نيست در تمكين « 9 » ؛ يعنى لطف را دخلى نيست در فعل طاعت و ترك معصيت ؛ و لطف در كلام مصنّف به منزلهء جنس است و
هامش
( 1 ) . س : + از .
( 2 ) . س : الخامسة .
( 3 ) . س : - فى .
( 4 ) . س : تقرّب .
( 5 ) . س : - العبد .
( 6 ) . س : يبعّد .
( 7 ) . س : - التمكّن .
( 8 ) . س : - را .
( 9 ) . س : تمكّن .