قبيح از براى نفى « 1 » آن است كه قبح منفى است ؛ از جهت آنكه نفى است و حاصل نمىشود ترك قبح مگر به ترك جميع قبايح ؛ به خلاف اتيان به واجب كه آن اتيان است و حاصل نمىشود به اتيان واجبى دون واجب ديگر . « 2 » پس ظاهر شد كه اين قياس مع الفارق است .
و بدانكه ذنب كه صادر است از مكلّف ، اگر اين ذنب در حقّ اللّه باشد ، اگر از فعل قبيح است كه مرتكب شده است مثل شرب خمر ، كافى است در او ندامت بر ماضى و عزم بر « 3 » ترك معاودت ابدا ؛ و اگر هست ذنب اخلال به واجب ، پس مختلف است حكم واجب بعد از عزم « 4 » به حسب قوانين شرعيّه . نظر « 5 » بعضى آن است كه كافى است در او ندم ، مثل اخلال به امر به معروف و صلاة عيدين با وجوب آن ؛ و نظر « 6 » بعضى آن است كه چون توبه كند ، در ذمّهء او باقى است و واجب است با « 7 » ندامت فعل اداى آن ، از براى آنكه برىء الذمّه شود ، مثل زكات مال از نقد و جنس ؛ و نظر « 8 » بعضى آن است كه در ذمّهء اوست و واجب است با ندامت فعل آن قضاى آن « 9 » ؛ از براى « 10 » برائت ذمّه مثل صلاة يوميّه ؛ و اگر ذنب در حقّ آدمى باشد ، پس اگر ظلم باشد غير اضلال ، « 11 » مثل آنكه اين ظلم « 12 » را كند آدمى « 13 » بهسبب غيبت كه به او برسد و مثل غضب ، واجب است با ندامت « 14 » اعتذار در اوّل از براى مغتاب و ايصال حقّ در ثانى از براى صاحب مال يا صاحب مقام ايصال ، اگر متعذّر باشد ايصال ، و بر عزم ايصال بىتعذّر ايصال ، اگر تعذّر بهسبب غيبت صاحب مال « 15 » باشد ، و « 16 » عزم بر تدارك آن « 17 » اگر باشد بعد از « 18 » تلف شدن « 19 » مغصوب ؛ و اگر ذنب
هامش
( 1 ) . س : منفى .
( 2 ) . س : + اتيان بواجب ديگر اتيان بواجب .
( 3 ) . س : - بر .
( 4 ) . س : عدم .
( 5 ) . س : - نظر .
( 6 ) . س : - نظر .
( 7 ) . س : - با .
( 8 ) . س : - و نظر .
( 9 ) . س : - آن .
( 10 ) . س : - براى .
( 11 ) . س : اخلال .
( 12 ) . س : - ظلم .
( 13 ) . س : + را .
( 14 ) . س : + بار .
( 15 ) . س : - مال .
( 16 ) . س : + از .
( 17 ) . س : - بر تدارك آن .
( 18 ) . س : + جهت .
( 19 ) . س : شد و .