و دفع سيم آن است كه اهل جنّت مستغنىاند بهسبب ثواب كه نفى مىكند از ايشان مشقّت را به ترك قبايح .
و گفتهاند كه اهل نار ملجأاند به ترك قبايح ؛ و هر محلّ ملجأ باشند به ترك قبايح ، مثاب نباشند به ترك قبايح . پس عقاب ايشان خالص باشد از شوب ؛ فراگير .
تنبيه : و آنچيزى كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - خبر داده است ، عذاب قبر است ، و دلالت مىكند بر اين قول اللّه تعالى در حقّ آل فرعون :
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ
« 1 » . اين صريح است در عذاب به آتش قبل از روز قيامت . بر قول اللّه تعالى در قوم نوح دلالت مىكند :
أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً
« 2 » « فاء » فاء تعقيب است ؛ و قول اللّه تعالى :
رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ
« 3 » ، اين مردن و زنده كردن ، ممكن است فى نفسه ؛ از براى آنكه نفس باقى است بعد از خراب بدن ؛ يا احيا و اماتهء « 4 » نفس و بدن است باهم ؛ و اين نيز ممكن است ؛ از جهت آنكه جايز است كه حاصل شود چيزى از براى بدن از فيض اللّه تعالى كه قادر و حكيم است ، مستعدّ آن شود كه دوباره زنده شود و بميرد از براى قبول علامت نفس به وجهى كه درك نكند آن را بشر و قبول كند نفس بدن را و دريابد الم را الى « 5 » ما شاء اللّه ؛ و كلّ آنچيزى كه ممكن است در حدّ ذات خود و متواتر است سمع به وقوع آن ، واجب است اعتقاد حقيقى به وقوع آن ؛ و اللّه اعلم بالصواب .
و وجوب التوبة .
هامش
( 1 ) . « و بامدادان و شامگاهان آنان ( آل فرعون ) را بر آتش دوزخ عرضه دارند و روزى كه قيامت برپا شود ، ( گويند ) آل فرعون را به سهمگينترين عذاب درآوريد . » غافر / 46 .
( 2 ) . « و آنان ( دشمنان حق ) غرق شدند و به آتش درآمدند . » نوح / 25 .
( 3 ) . « خدايا ما را دوباره ميراندى و دوباره زنده گردانيدى . » غافر / 11 .
( 4 ) . س : ممات .
( 5 ) . س : إلّا .