فرستادهء انگليس سر والتر تونلى
) yelnwoT retlaW riS (
كه تقاضاى كشتيرانى انگليس را به منزلهء شرطى براى پيشپرداخت 100 هزار ليره عنوان كرده بود ، از پيشنهاد خود صرفنظر كرد ، اما دو يادداشت متفاوت براى دولت ايران فرستاد . در يكى از آنها به دولت ايران اطلاع داد كه دستور پيشپرداخت داده شده است . در يادداشت دوم گفت :
« پس از آنكه دولت انگليس به دولت ايران پيشپرداخت 100 هزار ليرهاى را اجازه داد و با اين قدم ، تفاهم خود را نشان داد ، انتظار داشت كه دولت ايران متقابلا در برابر خواستههاى انگليس ، عمل مشابهى انجام دهد » .
به دنبال آن ، بديهى مىنمود كه دولت ايران به مسئلهء حقوق مالكيت بر اثر مرور زمان ، درمورد علامتها و فانوسها و پليس دريايى انگلستان در خليجفارس توجه خواهد كرد . انگلستان غافل از بهرهبردارى از اين حقوق نبود . « دولت ايران عليه اين مسئله كتبا اعتراض كرد ، اما براى اينكه اطاعت از اصول را به انگلستان نشان دهد ، در 10 مارس 1913 با يادداشتى به فرستادهء انگليس در تهران توضيح داد كه آماده است برجهاى فانوس دريايى را در جزاير معينى از ايران با شرايط زير داير كند :
1 . از جانب ايران صنعتگران انگليسى جهت كار ساختمانى اين برجهاى فانوس به كار منصوب شود 2 . پس از اتمام كار ، مخارج تأسيسات و كارمندان انگليسى در استخدام ايران ، از جانب دولت ايران پرداخت شود 3 . اگر دولت ايران جهت پرداخت هزينهء احداث و يا مخارج ديگر برجهاى فانوس به پول احتياج داشت و براى دريافت پيش پرداختى به دولت انگليس مراجعه كرد ، تمام تسهيلات مورد درخواست وى در صورت امكان پذيرفته شود 4 . بهره و اقساط چنين پيشپرداختى با اخذ عوارض برجهاى دريايى كه كشتيها بايد پرداخت كنند ، تأمين مىشود . « 1 »
از ديدگاه ليتن : « اين وضعيت قبل از جنگ بود » و پس از شروع جنگ جهانى اول ، اهداف و اقدامات استعمارى لندن در منطقهء خليجفارس ، آشكارتر شد :
اين وضعيت قبل از جنگ بود . در طى جنگ ، موقعيت انگلستان به مناسبت حق تقدمش در خليجفارس ، بهطور طبيعى مستحكمتر گرديد . به جاى سرمايههاى كوچك - كه در صلح مىبايستى به زحمت براى هدفهاى كشتيرانى مصرف شود - در طول جنگ مبالغ هنگفتى از بودجهء جنگ در اختيار بود . تفكرات حقوق بشر كه در
هامش
( 1 ) . ايران از نفوذ مسالمتآميز تا تحت الحمايگى ، ويلهلم ليتن ، ترجمهء مريم ميراحمدى ، صص 81 - 82 .