فرمود : طبيب مخصوص من ، جناب حافظ الصحه مىباشد كه در كربلا است ، او را بياوريد تا طبابت كند . حاكم فورا براى آوردن حافظ الصحه ماشين فرستاد . من ( حاج آقا رضا ) در آن موقع كربلا بودم . من و حافظ الصحه سوار ماشين شده به نجف رفتيم .
من تا آن تاريخ ، ماشين سوار نشده بودم . با ماشين براى اولينبار مسافت بين كربلا و نجف را در مدت يك ساعت و نيم پيموديم و خيلى تعجب كردم . « 1 »
حاج سيد عبد العزيز افزود : يكبار هم گويا در ايام محاصرهء نجف توسط انگليسىها در اواخر عمر سيد ، براى سيد تلفن آوردند كه ايشان آن را نيز نپذيرفت .
توضيح اينكه : در جريان درگيرى اهالى نجف با انگليسها ، خصوصا پس از قتل لچمن ، قشون انگليس نجف را سخت در محاصره گرفته و از ورود ارزاق و ما يحتاج مردم ( آرد گندم و . . . ) به داخل شهر به شدت جلوگيرى كرد و در اين محاصرهء 40 روزه ، بر مردم نجف خيلى سخت گذشت . بر اثر حصر مزبور ، در شهرچيزى پيدا نمىشد و اوضاع به گونهاى بود كه گاه مردم درهاى خانهها را كنده در تنور مىانداختند تا نانى بپزند ( چون هيزم يافت نمىشد ) . انگليسىها البته يك طرف شهر را باز گذارده بودند كه هركس مىخواهد خارج شود بشود ، و لذا آن دسته از متعيّنين و متمكنين كه حاضر به تحمل مشقات مبارزه و محاصره نبودند ، عموما از آن طريق ، از شهر بيرون آمده و به كوفه مىرفتند و در كوفه ديگر راحت بودند .
به هرروى ، خبر حصر شديد شهر مقدس نجف - كه مرجع عاليقدر شيعه نيز در بين اهالى آن مىزيست - به هند و نقاط شبه قارّه رسيد كه در قلمرو حكومت بريتانيا قرار داشت و مايهء اعتراض شديد انبوه شيعيان آن ديار گرديد . همهجا از فرياد اعتراض شيعيان پر شد كه چرا بايد شهر نجف - كه مكانى مقدس و محلّ اقامت مرجع مذهبى مسلمين است - اينچنين در حصر باشد ؟ ! خير ! حتما بايد محاصرهء نجف برداشته شود و شهر آزاد گردد .
فشار افكار عمومى ، نهايتا انگليسىها را وادار ساخت كه با سيد وارد مذاكره و معامله شوند . آنها پيشنهادهايى به سيد كردند كه البته وى هيچيك از آنها را نپذيرفت و خود شرايط خويش را بر آنها تحميل كرد .
پيشنهاد نخست آنها به سيد اين بود كه : شما به كوفه برويد . سيد مىفرمايد : خير ،
هامش
( 1 ) . نيز ر . ك ، السيد محمد كاظم اليزدى ، كامل سلمان جبورى ، ص 484 .