فرمانده قواى انگليس ، بالفور « 1 » وساطت كرديم و همچنين شفاعت سيد را به او ابلاغ نموديم . درنتيجه ، راهى جز رهاكردن ميرزا احمد براى او نماند و چنانچه اين اقدامات انجام نمىگرفت مسلّما ميرزا احمد اعدام مىگشت . به همين نمط ، ما براى نجات بسيارى از افراد وساطت و شفاعت كرديم و آنان آزاد شدند . نظر به اينكه - چنان كه گفتيم - سياست دولت ستمگر و غاصب انگليس ، مقتضى مجامله با روحانيون و برنينگيختن خشم آنان بود ، ما توانستيم اشخاص زيادى را از اعدام ، و اموال بسيارى را از مصادره خلاصى بخشيم .
انگليسىها مكر و خدعه را در احترام ( صورى ) به علما و پيشوايان مذهبى - خصوصا به سيد استاد قدّس سره - به نهايت رساندند ، و اين در حالى بود كه سيد شديدا آنها را تحقير كرده و از ايشان كناره مىگرفت . سر پرسى كاكس مشهور ، نابغهء سياسى ، فراوان در جسر و نجف به ديدار سيد مىآمد و روى حصير فرسوده و پارهء منزل ايشان مىنشست و مدتى منتظر مىماند تا سيد بيرون آيد و او مدتى اندك با ايشان بنشيند . . .
ولى سيد جز چند كلمه با وى سخن نمىگفت ( پايان اظهارات آيت اللّه شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء ) .
انگليسىها در طول جنگ جهانگير با ترفندهاى گوناگون ( از جمله ، پيشنهاد پول ) كوشيدند صاحب عروه را از مخالفت با خويش بازدارند و احيانا در طريق مقاصد خويش استخدام كنند ، اما همواره با درهاى بسته روبرو شدند . در صفحات گذشته ، به ردّ پيشنهاد انگليسىها ( مبنى بر سپردن حكومت عراق به فرزندان سيد ) از سوى سيد محمد ( پسر بزرگ سيد ) و خود سيد ، اشاره كرديم . در بخش هشتم ، فصل « هشيارى نسبت به دسايس استعمار » نيز برخورد استوار و تحقيرآميز سيد با اشغالگران انگليسى را مشاهده نموديم . اينك به بعضى ديگر از برخوردهاى مدبّرانهء سيد اشاره مىكنيم .
حاج سيد عبد العزيز طباطبايى ( حفيد سيد ) در گفتگو با اينجانب اظهار داشتند ، مرحوم حاج آقا رضا طباطبايى ( متولد 1313 ق ) فرزند حاج سيد محمد و نوهء مرحوم سيد مىگفت :
در مرض فوت سيد ، حاكم انگليسى براى ايشان طبيب فرستاد . طبيب به بالين سيد آمد و پس از معاينهء وى نسخه نوشت ، اما سيد عمل به نسخهء وى را نپذيرفت و
هامش
( 1 ) . كاپيتان بالفور ، افسر رابط سياسى انگليسى در منطقهء شاميهء عراق .