ليكن به توجهات حضرت امام زمان عجل اللّه فرجه در نشر عدالت و بسط معدلت ، دستورالعمل لازم داده و مىدهم . آن جنابان تمام طبقات را از اين عزم خسروانهء ما در نشر معدلت و رعايت حقوق رعيت و اصلاح مفاسد به قانون دين مبين اسلام حضرت خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اطلاع بدهيد . . . « 1 »
تشكيل « مجلس شوراى كبراى مملكتى » ( با داشتن حق نظارت بر اعمال دولت و حتى محاكمه و عزل وزرا در صورت لزوم ) « 2 » كه با فرمان شاه ، در 4 ذى قعدهء 1326 گشايش يافت « 3 » و قرار بود قائم مقام مجلس شوراى مشروطه باشد ، در راستاى عمل به همين تعهد بود و به نظر مىرسد كه اگر شورش تبريز و انگشت خارجى ، مىگذاشت اوضاع كشور به حال عادى بازگردد ، شيخ با حمايت « مشروط » از اين مجلس ، مىكوشيد اهداف عدالتخواهانهاش را به دست اعضاى آن تحقق بخشد . . .
به هرروى ، شيخ و همانديشانش ، به منظور ايجاد موجى عمومى و سراسرى در كشور جهت جلوگيرى از تجديد مجلس و مشروطه ، از روابط گستردهء خود با علماى تهران و ديگر شهرهاى ايران سود جستند و حاصل اين حركت ، كه در رمضان و شوال 1326 به اوج رسيد ، ارسال تلگرافات متعدد از سوى غالب روحانيون كشور ( از جمله قزوين ) به تهران مبنى بر اظهار مخالفت با تجديد مشروطه و تشكر از قبول خواستهء علما و مردم در اين زمينه توسط شاه بود . در تلگرافى كه از سوى « عموم علماى اعلام و حجج اسلام قزوين » ، به حضور حاج شيخ فضل اللّه نورى و حاج ميرزا ابو القاسم امام جمعهء تهران ارسال شد ، امضاى حاجى ميرزا ابو تراب نيز در پاى تلگراف به چشم مىخورد . « 4 »
هامش
( 1 ) . تاريخ مشروطهء ايران ، كسروى ، ص 827 .
( 2 ) . اعضاى اين مجلس ، كه حق نداشتند شغل دولتى داشته باشند و در صورت قبول سمت دولتى ، بايد استعفا مىدادند ، از حقوق مهم و قابل توجهى برخوردار بودند ، چون : حقّ نظارت بر وزارتخانهها و تحقيق و تفحص در امور آنها ؛ احضار و استيضاح و در صورت لزوم ، محاكمه و عزل وزرا ؛ رسيدگى به شكايت عارضين و سؤال از وزير مربوطه براى احقاق حق آنان ؛ ارائهء نظريات اصلاحى ؛ ردّ لوايح دولتى ؛ و لزوم كسب اجازهء دولت از آنان براى واگذارى امتيازات خارجى . براى نظامنامهء مجلس شوراى مملكتى ، اعضاى آن و مسائل مطرح شده در آن ر . ك ، خاطرات و اسناد ظهير الدوله ، صص 410 - 413 ؛ سفرنامهء عبد الصمد ميرزا سالور عز الدوله به اروپا ، تنظيم و تصحيح مسعود سالور ، صص 84 - 90 و 156 ؛ تاريخ استقرار مشروطيت در ايران ، ترجمهء حسن معاصر ، صص 998 - 1000 .
( 3 ) . روزنامهء خاطرات . . . عزيز السلطان ، 2 / 1326 .
( 4 ) . تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ، ملكزاده ، 4 / 905 .