فورا اين روزنامه را توقيف ، و مدير آن را هركس است به سياست لازمه ، تنبيه بفرماييد . خيلى فورى اين اقدام را فرموده و داعى را مستحضر داريد . . . 26 جمادى الاولى 1325 ق . « 1 »
به نوشتهء باقر مؤمنى : تنها شيخ فضل اللّه نورى با گردانندگان جريدهء صوراسرافيل ضديّت نداشت ، روحانيونى نيز كه در صف مشروطه بودند به علت سخنانش دربارهء دين و روحانيت ، از وى كينه به دل داشتند . « 2 » متأسفانه ، نظر گردانندگان صوراسرافيل اين نبود كه نسبت به پيشينهء درخشان ايران اسلامى ، داورى عالمانه و نقّادى منصفانهاى صورت گيرد ؛ بلكه هدف ، بمباران تبليغاتى فرهنگ اسلامى ( و ذبح آن در پاى تمدن غرب ) بود . اين معنا بوضوح در سرمقالهء شمارهء 12 آن جريده هويداست .
اين سرمقاله - كه موضوعش به اصطلاح ، تعريف آزادى و لوازم كمال و ترقى بشر است - تلويحا از دانشمندان اسلامى بهعنوان « عقلاى مندرسه » و « مدعيان توليت قبرستان ايران » ! ياد كرده و مىنويسد : « . . . هدايت و راهنمايى هيچ مقتدى الانام [ بخوانيد :
علماى شيعه ] و ارشاد و همّت هيچ پير طريقت ، بهقدر يك خردل در تهيه و تدارك لوازم ترقى و كمال بشرى معنى نخواهد داشت ، فقط واگذاردن انسان را به خود او براى پيروى طريق ترقّى خود و يافتن راه كمال نفس ، كافى است . تنها خواهشى كه از هررئيس روحانى . . . بايد كرد اين است كه بعد از اين لازم نيست . . . با تجسّم استدلال . . . ، كمال منتظرهء ما را به ما معرّفى فرماييد . . . فقط اجازه بدهيد كه ما در . . . تشخيص كمال خودمان ، بشخصه مختار باشيم . . . » . در ادامه ، اساسا مفهوم « آزادى » را در همين راستا تفسير كرده و صريحا به معنى رهايى از قيد تعاليم علما و صاحبنظران دينى اين مرزوبوم مىگيرد :
معنى جديد كلمهء آزادى . . . همين است كه مدّعيان توليت قبرستان ايران ، كمال انسان را به معرّفى حكيمانهء خودشان محدود نكرده و اجازه فرمايند نوع بشر به همان وسائل خلقتى ، در تشخيص كمال و پيروى آن ، بدون هيچ دغدغهء خاطر ، ساعى باشند .
هامش
( 1 ) . اسناد مطبوعات ، 2 / 142 . وزير علوم در 20 جمادى الثانى « به عموم مطبعهها اعلام » كرد « روزنامهء صوراسرافيل برحسب اجازهء جناب شريعتمدار . . . حاجى ميرزا سيد محمد دامت بركاته از توقيف خارج است » به شرط اينكه « آن 2 نمره كه طبع شده ولى توزيع نشده ، 2 صفحهء اول را عوض كنند و اسم جهانگير خان را بردارند و تاريخ آن را هم از روزى كه منتشر خواهد شد بگذارند » . نيز جهانگير خان « از عنوان مديرى صوراسرافيل خارج است و بعدها هم نبايد اسم او در صفحهء اول روزنامه باشد » ( همان : ص 145 ) .
( 2 ) . صوراسرافيل ، باقر مؤمنى ، ص 15 .