اوّلا كليهء اطفال جبرا بايد در مدارس تعليم شوند و اگر در مكتبخانهها « 1 » باشند الى دوازدهساله . . . لا بدّا بايد به مدرسه بروند ، و در اين مدت هم كتابى كه تأليف كردهاند بايد نخوانند ، و ميزان سابق را نبايد اعمال دارند .
و ثانيا خطى اختراع كردهاند كه اطفال آن را تعلّم نمايند ، به لسان فرس قديم . حاصل ، كه تمام آنچه بچهها تعليم مىگيرند بايد خط جديد باشد [ و ] لسان فرس قديم ، تا آنكه ديگر اين لسان فارسى از بين مردم درافتد و اين خط هم درافتد ؛ تا اين كتابها نسيا منسيا « 2 » شود . . . » .
« تحصيل علم حساب ، تجارت ، طرب [ موسيقى ] و خياطى » توسط زنان و دختران ، و اشتغال همهء آنان « به كسب » مثل اروپايىها ، هدف ديگرى است كه مشروطهخواهان دنبال مىكنند و روزنامههاى منسوب به آنها بر آن « تأكيد » دارند . « مدرسه هم به جهت دخترها بنا شده ، رئيس بىبىنام « 3 » كه كارش شرابگذار و علم تار [ و ] ارگ [ و ] انواع طرب و دو دخترانش دارند . ولى امروزها فعلا بعض از آقايان ممانعت كردند ، بسته شد ، ولى دو سه ماه ديگر باز مفتوح خواهد شد . چون . . . سيد محمد [ طباطبايى ] . . . اذن [ و ] اجازه داده بوده است و او در روزنامهء مجلس در نمرهء شش اجازه داده بوده و در نمرهء پنجاه [ و ] هشت ، تشكر افتتاح نموده است » .
اما مهمترين هدف اين جماعت در مجلس شوراى ملى اين است كه :
اجراء قانون خارجه بشود . و باز در روزنامهء مجلس نوشتهاند كه بايد چهل كتاب قانون از خارجه بيايد و چند نفر هم از خارجه بيايند و چند نفر هم كه از ايرانيها در خارجه تكميل شدهاند بيايند ، قانون نوشته شود . كه از جمله است همين صاحب كتاب مسالك المحسنين و ميرزا مركم خان و امثالهما . و اين كتابها هم آمده ، ولى آمدن صاحب اين كتاب تأخير افتاد . به جهت آنكه اين داعى ، كتاب او را در منبر خودم هر شب بر مردم قرائت كردم و كفر او را كالشمس آشكار كردم كه فعلا انكار كفر او را نمىتوانند بكنند . الحال مىگويند به مردم كه او بيايد سؤال كنيم ، اگر معتقد است آن وقت از اجزاء [ مجلس ] بودن اخراج مىكنيم . ولى خواهد آمد ؛ چون مسلمين خيلى
هامش
( 1 ) . در اصل : مكتبخوانهها .
( 2 ) . فراموش .
( 3 ) . مقصود ، بىبىخانم استرآبادى « وزيروف » ، نويسندهء كتاب « معايب الرجال » است . پيرامون افكار و اقدامات او در كتاب « آيت اللّه حاج مير سيد احمد طباطبايى ( برادر سيد محمد طباطبايى ) پيشگام در امر " تأسيس " و " تصحيح " مشروطه » مفصلا توضيح دادهايم .