ملعونه نسبت به حضرت مستطاب عالى جزئى سختى كرده ، تمام مردم مسلمان به هيجان آمدهاند . هرچند مشروطهخواهان چنين شهرت دادند كه مردم هجوم بر حضرت عالى كردهاند و حضرت عالى تشريف بردهايد منزل آخوند « 1 » متحصن شدهايد و متابعت قول . . . او را فرمودهايد ولى معلوم الكذب است نزد تمام مردم .
بهرحال به حمد اللّه تعالى وجه تمامى اشخاصى كه تقليد [ مى ] كنند به . . . . . . . [ سوى ] حضرت عالى است ، و جزئى هم ارجاع به جناب آقا ميرزا محمد تقى كردهاند . به اين واسطه كه آخوند معرفى خود را كرده و موافق و مخالف ، تديّن او را دانستهاند ، احدى به او رجوع نكرده ، بلكه مقلّدين سابق او هم رجوع كردهاند . لذا مروّجين او صلاح را چنين ديدهاند كه شهرت بدهند در مردم كه حضرت عالى هم مشروطه [ را ] امضاء فرمودهايد و نوشته دادهايد ، بلكه بعضى عكسهاى خطا و مهر جعلى از قرار منقول ابراز دادهاند كه قبح اعمال ديگران را از بين ببرند و يا اذهان مردم را از حضرت عالى مشوّش نمايند ، ولى جورى است كه به حمد اللّه كذب آنها بر مردم واضح است .
از قزوين و رشت و استرآباد هم از من استفسار از همين معنى كرده بودند كه شهرت دارد آقا هم مشروطه را امضاء فرمودهاند ؛ صدق است يا نه ؟ و من تمام را جواب دادهام كه كذب محض است و به حمد اللّه تعالى در اين چند روزه رسالهء حضرت عالى قحط شده يافت نمىشود . به اين جهت ، من به هرطور بوده به قرض و نسيه ، جامع عباسى « 2 » را قريب به اتمام رساندهام كه تا هفتهء ديگر طبع آن تمام مىشود و براى مردم عراب [ كذا ] هم رسالهء منتخب و صراط المستقيم را دادهام به مركّب چاپ بنويسند كه مختصر است و نافع ، طبع شود به مردم داده شود . همه روزه مىآيند نزد بنده رساله مىخواهند .
بهرحال اميدوارم دشمنان دين مبين را خداوند از صفحهء روزگار براندازد . . .
* نامهء دوازدهم ( محرم 27 )
غروب 25 ذى قعدهء 1326 ، همزمان با فشار شديد و روزافزون سفراى روس و انگليس به شاه و صدراعظم وقت ( مشير السلطنه ) براى تجديد مجلس و مشروطيت « 3 » ،
هامش
( 1 ) . آخوند خراسانى ، پيشواى مشهور مشروطه .
( 2 ) . رسالهء عمليهء مرحوم شيخ بهائى ، كه صاحب عروه بر آن حاشيه زده بوده است .
( 3 ) . سفراى روس و انگليس در تهران ، همدست و همداستان به محمّد عليشاه فشار مىآوردند كه مشروطه و -