وى ) تماما ناشى « از تحريكات روس و انگليس » بوده است :
جعلنى اللّه فداك و من كلّ مكروه و قاك . « 1 » اميدوارم ان شاء اللّه تعالى وجود مبارك در ظلّ الطاف و عنايات خاصهء حضرت ولى عصر ارواحنا فداه از عامّهء حوادث و طوارق « 2 » الّا ما يطرق بخير ، مصون و محروس بوده باشد .
از حال فدوى جويا باشيد عجالتا به حمد اللّه تعالى سالما در بلدهء طيّبهء قم زنده [ و ] مشغو [ ل ] دعاگويى وجود مقدس هستيم . پس از اين انقلابات از طهران به موجب اخبار وارده از معصومين سلام اللّه عليهم اجمعين كه اذا اشتدّت الفتن فى العالم فعليكم بقم و حواليها « 3 » عازم قم شدم و با كمال دستتنگى و فلاكت محض آنكه مرقوم داشته بوديد بر حضر تعالى براتى نكنم جرئت بر براتكردن ننموده و با كمال صعوبت و نهايت دشوارى در اين موقع ، مقدارى قرض كرده بودم كه خود و عيال و اطفال خود را به قم برسانم .
حركت كرديم و در بين راه دچار دزدهاى بختيارى شديم كه ما را لخت كرده ، هرچه از نقد و جنس و اسباب [ و ] لوازم زندگانى كه همراه داشتيم بردند . سه چهار روز است وارد قم شدهايم و كمال تشكر را داريم كه به حمد اللّه زنده مانديم . اين است شرح احوال داعى [ كه ] محض استحضار خاطر مبارك معروض داشتم كه فكرى به حال گرفتارى و قروض اين فدوى داشته باشيد . زياده بر اين تصديع نمىدهم .
و اما اوضاع عالم پس از كشتن آقا شيخ فضل اللّه به آن نحو كه لا بد به سمع مبارك رسيده ، هيجان باطنى در عموم مردم پيدا شد ، به حدّى كه رؤساى آنها حاشا كردند كه اين قتل ، بدون تصويب و اجازهء ماها بوده است و خود مجاهدين اين كار را كردهاند .
حتى آنكه مذكور داشتند سپهدار [ تنكابنى ] و عليقلى خان [ سردار اسعد بختيارى ] تعرّض كردند و در ظاهر ، نصفه روزى خود را به ناخوشى زده قهر كردند و روز بعدش هم محض تسكيت فوران مردم اشاعه دادند كه اين كار به حكم آقاى آخوند بوده و هركس خواسته باشد تلگرافا استفسار نمايد ؛ تلگراف او مجانا مخابره خواهد شد .
بارى ، چون اين هيجان باطنى را در مردم مشاهده نمودند ، از قتل آخوند آملى و حاجى على اكبر بروجردى درگذشتند به حسب ، و آنها را تبعيد به مازندران نمودهاند تا بين راه چه به آنها كرده باشند يا چه بكنند ؟ !
بهرحال ، آن نسبتهايى كه به شيخ دادهاند ، از اينكه باعث آمدن روس شده و آنها را دعوت
هامش
( 1 ) . خداوند جانم را قربانى تو سازد و از گزند هربدى محفوظت بدارد .
( 2 ) . حوادث كوبنده و سخت .
( 3 ) . هرگاه فتنهها در جهان شدت يافت ، در قم يا پيرامون آن پناه بگيريد .