و همچنين وقعهء كربلا « 1 » به واسطهء سندى بود كه از حاجى ميرزا حسين گرفتند و ساير علماء با متحصنين در سفارت همراهى كردند . و غرض آنكه كفر عالم را عنقريب فراخواهد گرفت . و مفاسد اين مجلس بسيار است كه قابل بيان نيست . . .
* نامهء سوم و چهارم ( ذى حجهء 24 - ربيع الثانى 25 )
نامهء ديگر سيد احمد به پدر ، در فاصلهء اواخر ذى حجهء 1324 تا ربيع الثانى 1325 نوشته شده و طبق معمول ، با هشدار و پيشنهاد همراه است .
سيد احمد در اين نامه ، كه مقارن با ايام طرح مسئلهء اصلاحات اسلامى در متمم قانون اساسى از سوى شيخ فضل اللّه « 2 » نگارشيافته ، با اشاره به مخالفت نمايندگان غربزده و دهرى مسلك مجلس ( گروه تقىزاده ) با درج اصلاحات اسلامى در قانون اساسى ، بر لزوم مقابلهء مراجع بزرگ نجف ( و از آن جمله : صاحب عروه ) با موج غربگرايى موجود ( افكار امثال عبد الرحيم طالبوف ) تأكيد مىكند و خواستار امعاننظر آنان در مواد متمم قانون اساسى و تطبيق آن با موازين شرع ، و نيز صدور تلگرافى در اين زمينه از سوى ايشان خطاب به شاه و مردم ايران مىشود :
. . . حال ، وقتى است كه كفر و اسلام [ با يكديگر ] تقابل نموده است ، مجال تهاون نيست ؛ اگر فى الجمله تهاون شود اسلام و عوائد و احكام آن بكلّى از دست خواهد رفت .
قانون اساسى مجلس را كه نوشتهاند ، بعد از گفتگوى زياد و داد و فرياد مقدّسين ، بنا شد علما و اهل علم تصحيح نمايند . چند نفر نشسته و بعضى عبارات آن را تغيير داده و بعضى فصول [ را ] بر او افزودند ؛ حال منشأ مشاجره شده است . باوجود آنكه اين
هامش
( 1 ) . مقصود ، تحصن جمعى از مردم عراق در كنسولگرى انگليس در كربلا ، همزمان با اوايل مشروطيت ايران است كه دولت عثمانى با خشونت ، آن را سركوب نمود .
( 2 ) . در تاريخ 20 ربيع الثانى 1325 ، نوشتهاى از سوى شيخ نورى در روزنامهء صبح صادق تهران ( سال 1 ، نمرهء 48 ) درج و منتشر شد كه با واكنش تند و آشوبگرانهء عناصر تندرو و سكولار روبرو شد . اين نوشته ، موافقت اكثريت مجلس را با لزوم نظارت جمعى از مجتهدين براى انطباق مصوّبات مجلس با قوانين شرع اعلام مىكرد ( ر . ك ، مكتوبات ، اعلاميهها . . . ، و چند گزارش پيرامون نقش شيخ شهيد فضل اللّه نورى در مشروطيت ، محمد تركمان ، صص 377 - 379 ) . ده روز بعد از آن تاريخ نيز سيدين طباطبايى و بهبهانى همراه شيخ و ديگر علماى پايتخت ، در پاسخ به استفتايى ، بر لزوم اسلاميت قوانين مجلس و نظارت مجتهدين بر آن تأكيد كردند .