شرايط و اوضاع كنونى ، اجراى چنين رژيمى ، به عوض منفعت ، زيانبخش خواهد بود .
آنگاه براى توضيح بيشتر مسئله ، مثالى مطرح ساخت و رو به من ( زنجانى ) كرد و گفت :
اين مطلب را من به تو مىگويم و تو ، بهگونهاى كه اينها جان كلام مرا در باب مشروطه خوب بفهمند و هضم كنند ، برايشان تشريح كن .
حاج شيخ عبد الكريم مىگفت : مرحوم سيد اشاره به مهمانى گرم و صميمانهء يكى از مقلّدان و ارادتمندان خويش در نجف كرد كه فردى متعيّن و متمكّن بود و سالى يك بار ، سيد را به خانهء خود دعوت مىكرد و در پذيرايى از وى ، سنگتمام مىگذاشت :
بهترين نوع برنج و روغن و ساير مخلّفات را از بازار مىخريد ، يا از جاهاى دور سفارش مىداد و سپس با سليقهء بسيار ، پلوى چرب و لذيذى فراهم مىكرد . همچنين گوسفندى شيشك را مىخريد و ذبح مىكرد و گوشت سينه و راستهء آن را جدا مىكرد و حتى رگههاى ظريف آن را با حوصلهء تمام ، يكيك بيرون مىكشيد و بر آتشى مناسب - كه نه سيخ بسوزد و نه كباب خام بماند - برشته و بريان مىكرد و همراه برنج و ديگر مخلّفات نزد سيد مىآورد و خلاصه ، آنچنان غذايى مىپخت كه هضم آن ، جويدن چندانى نياز نداشت و خودبخود در دهان آب مىشد . . .
مىگفت : سيد به يكايك اين مراحل و خصوصيات اشاره كرد و حتى از اقدام ميزبان ياد شده به كشيدن رگههاى ظريف از داخل گوشت نيز سخن گفت و سپس افزود :
اگر اين غذاى لذيذ و مقوّى و اشتهاآور را ، با همهء محسّنات و فوايدى كه دارد و همه هم در جاى خود درست است ، در كام يك كودك شيرخواره ( كه معدهاش تنها قادر به هضم شير است ) بريزيم ، چه وضعى پيش خواهد آمد و چه خواهد شد ؟ ! پيدا است كه او را خفه خواهد كرد ! قصهء مشروطه هم از همين قرار است : نظام مشروطه ممكن است در برخى جاها ( نظير اروپا ) با خصوصيات و مقتضيات سياسى و اجتماعى و فرهنگى آنجا سازگار بوده و پياده شدنش در آن مناطق مفيد باشد و مشكلات را حل كند ، امّا در جامعهء ما چنين نيست . مشروطه ، صرفنظر از اشكالات شرعى و دينى كه بر آن وارد است ، غذايى است كه معده و جهاز گوارش مردم ما هنوز آمادگى براى جذب و هضم آن ندارد و جز ناراحتى و تفرقه و آشوب و اغتشاش ثمرهاى نخواهد داشت .
تو خوب فهميدى كه چه مىخواهم بگويم . حال براى اين آقايان خوب تشريح كن تا كاملا بهنظر و داورى ما در باب عيوب اجراى رژيم مشروطه در شرايط فعلى وقوف يابند و اين همه براى تأييد آن به ما فشار نياورند . . .
وقتى كه حاج شيخ عبد الكريم ، سخنان سيد را براى حاكم نقل مىكند او پاسخى
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 406
مساهمون: على ابو الحسنى ( منذر )
ص٤٠٦