اين نوشته نيز احتمالا جعلى يا محرّف بود . زيرا اولا اينكه آخوند و صاحب عروه از مرجع همطراز خود ( حاجى ميرزا حسين تهرانى ) با عنوان « حضرت مستطاب آيت اللّه شيخنا الاعظم آقاى حاجى دامت افاضاته » ياد كنند چندان طبيعى به نظر نمىرسد . ثانيا نوشتهء مزبور با حملهء شديد به مسيو نوز ( كه در آن زمان ، كاملا مورد حمايت عين الدوله قرار داشت ) درواقع ، عين الدوله و جناح همگام وى را آماج حمله قرار مىداد و حتى آنان را به علت سوء سلوك با رعيت ( بخوانيد : تجار معترض ) « بدخواه دولت » مىشمرد « 1 » ، و اين در حالى بود كه روابط سيد با عين الدوله تا چندين ماه پس از آن تاريخ ( مشخصا تا اوايل سال 1324 ) در مجموع ، حسنه بود . چنان كه ، در محرم 1324 « به توسط عين الدوله » ، تلگراف تبريكى براى مظفر الدين شاه ارسال داشت . « 2 »
4 - 2 . واكنش بيت سيد در تهران
ببينيم موضع اعضاى دستگاه سيد در تهران ، نسبت به وقايع فوق چگونه بود ؟
از مجموع نامههاى منسوبين و آشنايان سيد در تهران و تبريز : آقايان سيد احمد طباطبايى ( فرزند صاحب عروه ) ، صدر العلماء راونجى ( پدر زن سيد احمد ) ، سيد على طباطبايى ( فرزند ديگر صاحب عروه ) و حاج سيد على يزدى ( پدر سيد ضياء الدين طباطبايى مشهور ، و از علماى وقت تهران ) و آقا ميرزا فضلعلى آقا تبريزى ( وكيل فاضل تبريز در مجلس شوراى اول ) به صاحب عروه در فاصلهء اواخر محرم تا پايان صفر 1323 ق ، برمىآيد كه در دههء آخر محرم 1323 ق همزمان با برگزارى مجالس ختم
هامش
( 1 ) . گفته مىشود كه در همان ايام ، زمانى كه نعش شكوه السلطنه ( مادر مظفر الدين شاه ) همراه ميرزا مسعود شيخ الاسلام ميرزا مسعود قزوينى به عتبات عاليات حمل شد ، « هيچيك از علما » ى عتبات ، « محض بستگى » شيخ الاسلام « به صدراعظم » عين الدوله از شيخ الاسلام « ديدن نكرد » ند ( يادداشتهاى ملك المورخين ، ص 189 ) . انتقال نعش مادر شاه از تهران در تاريخ 12 ربيع الاول 1323 صورت گرفت و رياست اردو با شيخ الاسلام قزوينى بود ( همان : ص 153 و نيز 208 ) .
( 2 ) . در نامهء سيد احمد به صاحب عروه ، مورخ 10 صفر 1324 مىخوانيم : « تلگراف تبريك سنهء جديده كه به توسط اتابك [ عين الدوله ] به شاه فرموده بوديد ، لولا از جهت آنكه بنىاميه لم يتركوا لنا عيدا [ بنىاميه عيدى براى ما - اهل بيت - باقى نگذاشتند ] ، بسيار خوب بود - چون تحويل سنه در ماه محرم شده بود ، از مثل شما مناسب نبود تلگراف تبريك مخابره فرماييد - محذور ديگرى نداشت و امثال اين تلگرافات را چون عامّهء مردم ملتفت نمىشوند ضرر ندارد . جوابش را هم كه زدهاند لا بد مطلع شدهايد ؛ از همه خوش مضمونتر و محترمتر شده است . . . » .