آيت اللّه شيخ حسن مامقانى در ايران ، چند تلگراف از صاحب عروه و جمعى ديگر از مراجع نجف ، در تهران و ساير بلاد ايران منتشر گرديد كه با جانبدارى از عين الدوله ، غائلهء برپا شده بر ضدّ مسيو نوز در تهران را ( كه مستقيم يا غيرمستقيم ، شخص صدراعظم را آماج حمله قرار مىداد ) محكوم مىساخت . خطاب مراجع مزبور در تلگرافها ، به « عموم حجج اسلام تهران و جميع نقاط ايران » بود و متن آن در تبريز با رنگ و روغن و در سطحى گسترده انتشار يافت كه حكايت از تلاش برخى مغرضين در آن خطّه بر ضدّ سيد داشت . پس از آن نيز دولت ، به استناد تلگرافهاى مزبور ، با مخالفان خويش برخوردى تند و كوبنده در پيش گرفت .
آن تلگرافها ، بويژه از سوى كسانى كه در جنجال عليه مسيو نوز دست داشته و هدفشان هم اصلاح امور نبود بلكه درپى ايجاد جنجال و آشوب در كشور بودند ، با واكنشى مساعد روبرو نشد و لذا بر ضدّ آن دست به پخش شايعات دروغين زدند ، نظير آنكه : عين الدوله براى گرفتن اين تلگرافها به مراجع نجف 20 هزار تومان رشوه داده است ! « 1 » به هرروى تلگرافهاى مزبور در بين مردم نيز بازتاب چندان خوشى نداشت و لذا به اعضاى دستگاه سيد در تهران مراجعه و آنها را راجع به اين مسئله ، سؤال پيچ مىكردند . حتى برخى از افراد ، به دوستان و آشنايان خود در نجف نامه نوشته و صحت و سقم ماجرا را از آنان جويا شدند .
منسوبان و آشنايان سيد ، كه در برابر موج حسابشدهء مخالفتها و شايعهافكنىها ،
هامش
( 1 ) . روشن است كه اينگونه شايعات توسط عناصرى طرح و ترويج مىشد كه بعدا در كوران مشروطيت ، علمدار مبارزه با اسلام و روحانيت بودند و در قالب لژهاى مخفى ماسونى و انجمنها و گروههاى تندرو و سكولار ، كشور را بهسمت آشوب و بحران كشنده سوق دادند و خشكوتر را باهم سوزاندند . ناظم الاسلام كرمانى در شرح مذاكرات جلسهء نهم انجمن سرّى مخالفان عين الدوله در تهران ( مورخ 12 صفر 1323 ) كه در خانهء خود او تشكيل شده بود ، چنين مىنويسد : « راپورتهاى چند روزهء تعطيل قرائت شد كه از آن جمله بود : محمد على ميرزا وليعهد وارد طهران شده است و نيز بعض تلگرافات جعلى از طرف علماى نجف منتشر شده است كه تعريف و توصيف از عين الدوله بوده و مردم را توصيه به اظهار تشكر از عين الدوله كردهاند و اينكه : ما حركات جناب آقا سيد عبد اللّه را كه بر ضدّ شاهزاده عين الدوله است صحيح نمىدانيم الى آخره . صورتهاى متعدد از اين تلگرافات براى هريك از آقايان فرستادهاند » . بر پايهء گزارش ناظم الاسلام ، تلگرافهاى مزبور ، خوشايند طبع اعضاى انجمن مخفى واقع نشد و بعضى از حضار ، آنها را « جعلى » شمرده و بعضى ديگر گفتند كه : « ما تلگرافات علما را اگر مخالف با مقصود ما است دور مىاندازيم » . ر . ك ، تاريخ بيدارى ايرانيان ، بخش اول ، 1 / 288 .