غافلگير شده بودند ، منفعلانه به تكذيب تلگراف منسوب به سيد پرداختند . استدلال آنها در تكذيب ماجرا آن بود كه اولا سيد در نامههاى اخير خود به آنها كمترين سخن و اشارهاى به اين مطلب نداشته است و اگر خبرى بود قاعدتا بايستى در آن نامهها منعكس مىشد . ثانيا سيد در استعمال القاب و عناوين براى روحانيون ، سخت امساك مىورزد و هرگز به اين سادگى ، فضلا و علماى ايران را كه به مقام مرجعيت نرسيدهاند ، « حجج اسلام » نمىنامد ! ( توجه داشته باشيم كه در آن زمان ، عنوان « حجة الاسلام » ، معادل « آيت اللّه العظما » ى امروز محسوب مىشد ) . اعضاى بيت سيد در تهران ، ضمن ارسال صورت تلگرافهاى منتشره به محضر وى ، ايشان را بابت اين اقدام سرزنش كردند و ضمن انتقاد از تفتينها و تحريكات امين السلطان ( در آن ايام بر ضدّ دولت عين الدوله ) از صاحب عروه خواستند كه در قبال سؤالات پياپى مردم از صحت و سقم تلگراف مزبور ، سكوت ورزد و هيچ پاسخى ( از لا و نعم ) ندهد . زيرا اگر صدور چنين تلگرافى را تصديق كند ، مردم خواهند گفت چگونه سيد ، با آن شدت احتياط و ملاحظه در استعمال القاب و عناوين براى اشخاص ، اينگونه سخاوت ورزيده و همه را حجة الاسلام ( - آيت اللّه العظمى ) خوانده است ؟ ! و اگر هم صدور تلگراف را نفى كند ، گذشته از آنكه مردم اين مطلب را باور نمىكنند ، موجب تقويت و جرئت بانيان غائله بر ضدّ دولت خواهد شد كه ( به زعم آنان ) پيوسته از امين السلطان پول مىگيرند و براى دستيابى به منافع شخصى خود ، باك ندارند كه ايران - اين مهد اسلام و تشيع - را نابود كنند .
ميرزا فضلعلى آقا مجتهد تبريزى ( وكيل علماى آذربايجان در مجلس شوراى اول ، و از چهرههاى شاخص هوادار مشروطهء منطبق با موازين شرع ، و مخالفان جناح تندرو و سكولار مشروطه ) « 1 » با صاحب عروه ارتباطى وثيق داشت و در مسجد پدرى خويش ، مقرر داشته بود كه احكام و مسائل شرعى را از روى رسالهء سيد براى مردم بيان كنند ، و
هامش
( 1 ) . ميرزا فضلعلى آقا ، در عين علاقهء جدّى به مشروطيت ، با تندروى عناصر سكولار ( به رهبرى امثال تقىزاده ) مخالف بود و به همين علت نيز شديدا آماج تبليغات و شايعات كذب آنان قرار داشت . ر . ك ، مقالهء ميرزا فضلعلى آقا ، مندرج در روزنامهء حبل المتين كلكته ، سال 15 ، ش 39 ، 3 ربيع الثانى 1326 ق ، صص 13 - 15 ) .
متأسفانه همين فشارها سبب شد كه وى پس از تحصن شيخ نورى و همراهانش در حضرت عبد العظيم عليه السّلام ، در نطق خود ( مورخ 20 جمادى الاول 1325 ق ) در مجلس ، به اظهار مخالفت با شيخ بپردازد ( ر . ك ، مكتوبات ، اعلاميهها . . . ى شيخ شهيد فضل اللّه نورى ، محمد تركمان ، ص 114 ) . دربارهء زندگى و آثار ميرزا فضلعلى آقا ر . ك ، ريحانة الادب ، مدرس تبريزى ، 3 / 448 - 451 .