19 / 9 / 1384 شنبه درس شمارهء ( 832 - 822 ) كتاب النكاح / سال هشتم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
ضمان مهر ، ضمان معاوضى است يا ضمان يد ؟
اين بحث ، بحثى مهم و از اصول مسائل مهر است كه بين فقهاء ( قديماً و حديثاً ) مطرح بوده است .
اين مطلب كه مهر ، قبل از قبض زوجه ، مضمون بر زوج است مورد اتفاق اماميه و غير اماميه است ولى در اينكه اين ضمان چه نوع ضمانى است بين فقهاء بحث است كه آيا از قبيل ضمان در معاوضات ( و مثل كل مبيع تلف قبل قبضه فهو من مال بايعه ) است كه در نتيجه مهريه تلف شده از مال زوج رفته است و عقد هم نسبت به اين مهريه به هم مىخورد و اين زوجه مثل معقودة لا مهر لها يا مفوضه البضع مىگردد پس زوج بايد به او مهر المثل يا متعه پرداخت نمايد . يا اينكه ضمان يد است ( مثل ضمان در معاوضه باطل يا ضمان غاصب نسبت به مغصوب يا ضمان مورد عاريه ) كه در نتيجه اگر مهر از اشياء مثلى باشد بايد زوج مثل آن را پرداخت نمايد و اگر قيمى است قيمت آن را تحويل دهد .
مرحوم صاحب جواهر ابتدا پنج وجه براى ضمان معاوضى بودن و سپس چهار وجه براى ضمان يد بودن ذكر مىنمايد . « 1 »
اما ادله ضمان معاوضى بودن مهر قبل از قبض
1 - آيه شريفه
« وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ
« 2 » » در اين آيه به مهر ، اجر اطلاق شده كه رساننده
هامش
( 1 ) - جواهر الكلام ، ج 31 ، ص 39 .
( 2 ) - نساء / 25 . بهتر بود مرحوم صاحب جواهر به اين آيه استشهاد نمىنمود ، زيرا چنانچه در دروس سابق هم مطرح شد اين آيه در مورد نكاح موقت است و مىدانيم كه نكاح موقت عقد معاوضهاى است كه مهر در آن ، ركن است و در آن بطلان مهر ، عقد را نيز باطل مىكند . ايشان مىتوانست به جاى اين آيه ، به آيه« آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ »احزاب / 50 كه درباره ازواج النبى صلى الله عليه و آله است و عقدشان دائم بوده است استشهاد كند .