جارى نمىدانند . در جلسه قبل براى فرمايش ايشان وجهى را بيان كرده و آن را ناتمام شمرديم . وجه ديگرى كه براى كلام ايشان به نظر مىرسد اين است كه مخالفت با جريان استصحاب مذكور ممكن است به جهت قائل نبودن به جريان استصحاب در امور استقبالى باشد .
در استصحابهاى معمولى ، نوعاً شىء متيقن نسبت به زمان حال ، تقدم داشته و مشكوك در آنها فعلى است . ليكن در استصحاب استقبالى ، متيقن ، فعلى است و مشكوك ، استقبالى است . به عنوان مثال ، اگر حيات زيد را كه اكنون متيقن است ، براى ده سال آينده استصحاب كرده و آثارى را كه بر حيات فعلى او مترتب است ، بر حيات آينده او مترتب سازيم ، چنين استصحابى ، استصحاب استقبالى است و حجيت آن براى برخى محل نظر است . صاحب جواهر نيز ممكن است به واسطه قائل نبودن به اين نوع استصحابات ، استصحاب استدامه كفر را نادرست دانسته باشند . البته از ظاهر كلام ايشان مىتوان چنين استفاده كرد كه حتى اگر قائل به جريان استصحاب در امور استقبالى باشيم ، بازهم از استصحاب استدامه كفر نمىتوان عدم بقاء زوجيت را نتيجه گرفت . زيرا اگر انتفاء زوجيت را در زمان حال ، قطعى دانسته و اسلام را عامل حدوث مجدد نكاح مىدانستيم ، در آن صورت ، اسلام نياوردن متيقن فعلى را براى آينده استصحاب كرده و عدم حدوث مجدد زوجيت در آينده را نتيجه مىگرفتيم . ليكن نظر به اينكه اسلام كاشف از بقاء زوجيت از آغاز بوده و انتفاء زوجيت در زمان حال قطعى نيست ، و اين بدان معناست كه هم اكنون ممكن است زوجيت وجود داشته باشد ، لذا زمينهاى براى استصحاب استقبالى عدم اسلام جهت اثبات عدم بقاء زوجيت باقى نمىماند .
5 - نقد استاد مد ظله :
به نظر مىرسد تقدم يا تأخّر مشكوك و متيقن نسبت به زمان حال ، ماضى يا استقبالى بودن هر يك از اين دو ، و اختلاف آنها نسبت به هم از جهت وقوع در يكى