چهار زن از بين زنهاى متعدد آيا منحصر به صورتى است كه زنها نيز همانند شوهرشان مسلمان شده باشند و يا اينكه حتى در صورت عدم اسلام زنها حكم صحت عقد و اختيار چهار زن وجود دارد ؟
عدهاى از علما همچون مرحوم شيخ طوسى رحمه الله در مبسوط و علامه حلى رحمه الله در تذكره و غيرهما در ذيل همين مسأله كه فرض اين است كه تمامى زنان حره بودهاند با تمسك به ترك استفصال امام عليه السلام كه آيا زنان نيز به تبع شوهرشان مسلمان شدند يا اينكه آنها بر كفر خودشان باقى ماندند ؟ حكم به اطلاق كرده و گفتهاند روايات شامل صورتى كه زنها مسلمان نيز نشده باشند نيز مىشود . نظير همين مطلب را بعضى ديگر از فقهاء در ذيل مسأله ديگرى از فروعات مسأله ما نحن فيه گفتهاند و آن مسأله اين است كه : در مورد جواز نكاح با أمه ، قرآن كريم دو شرط را مطرح مىكند يكى عدم قدرت بر ازدواج با حرّه و ديگرى احتياج به « ازدواج » ( نه ملكيت و يا تحليل ) با أمه . البته اختلاف است كه ازدواج با أمه در صورت فقدان اين دو شرط آيا حرام است و باطل و يا اينكه مكروه مىباشد . حال بنابراين كه در صورت فقدان شرطين عقد حرام باشد اين مسأله پيش مىآيد كه اگر كسى در حال كفر بيش از چهار زن داشت كه بعضى از آنها حره و بعضى ديگر امه مىباشند آنگاه مسلمان مىشود . آيا وى مىبايست تنها از زنان حرّه اختيار نمايد چون فرض اين است كه دو شرط لازم براى تزويج با امه كه از جمله آنها عدم قدرت بر ازدواج با حره است را ندارد و يا اينكه اين دو شرط تنها در مورد نكاح ابتدايى با امه معتبر است ولى در مورد استدامه نكاح معتبر نيست و لذا اختيار از أمهها نيز بلااشكال است . در اينجا نيز بعضى از فقهاء با تمسك به ترك استفصال امام عليه السلام ( اينكه آيا زنان همه حرهاند يا تلفيقى در كار است ؟ ) حكم به اطلاق نموده و در فرض استدامه دو شرط جواز نكاح با أمه را معتبر ندانسته و لذا اختيار انتخاب از اماء را براى زوج ثابت دانستهاند .
1 - نظر استاد مد ظله :
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 5486
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٥٤٨٦