نقد فرمايش علامه طباطبائى در الميزان
از اين روايت نقد فرمايش مرحوم آقاى طباطبائى نيز معلوم مىشود . ايشان مىفرمايد : لسان آيه
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ
. . . مائده / 5 ، لسان امتنان و تخفيف و تسهيل است ، پس قابل نسخ شدن با آيه
لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ
، بقره / 221 و آيه
لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ
، ممتحنه / 10 نيست ، بلكه اين حكم حكم ثابتى است « 1 » .
وجه مناقشه در اين كلام اين است كه طبق اين روايت جواز نكاح با كتابيات يك حكم اضطرارى و موقتى است هر چند اين حكم يك حكم امتنانى و تسهيلى است لكن اين حكم مختص به حال اضطرار است و وقتى حالت اضطرار برداشته شد و زنان مسلمه زياد شدند حكم به جواز نيز برداشته مىشود . و نمىتوان گفت : اين حكم قابليت نسخ ندارد . خود ادله نفى حرج و اضطرار نيز امتنانى است و به خاطر امتنان ، اثم را بر مىدارد . چنانچه خود قرآن كريم « 2 » هم حرج و سختىهايى كه امتهاى پيشين داشتهاند را از امت اسلامى به خاطر امتنان بر مىدارد . بنابراين امتنانى بودن ملازمه ندارد با اينكه ، حكم قابل نسخ و برداشتن نباشد .
فرمايش صاحب جواهر و نقد آن
صاحب جواهر قدس سرّه از تعبير « اليوم » در آيه
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ
الى قوله :
وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ
، مائده / 5 استفاده مىكند كه اين آيه ناسخ آيات دال بر حرمت است « 3 » .
لكن اين استدلال تمام نيست . از اليوم استفاده مىشود كه اين آيه ناسخ حرمت
هامش
( 1 ) - الميزان 5 / 205 ، ذيل مائده / 5 ، لاحظ الميزان 5 / 203 أيضاً .
( 2 ) توضيح نگارنده : مراد آيه بقره / 286 ، و اعراف / 157 مىباشد .
( 3 ) - جواهر الكلام 30 / 31 .