به نظر مىرسد كه ابو سعيد قماط تنها نام يك نفر است كه همان صالح بن سعيد قماط مىباشد نه خالد بن سعيد قماط .
اما اصل وحدت ابو سعيد قماط ، با توجه به كثرت جهات مشترك بين دو عنوان ثابت مىگردد ، زيرا ابو سعيد از كنيههاى رائج همچون ابو جعفر و أبو الحسن نيست ، نام پدر وى سعيد هم همچون على و محمد و حسن و حسين نيست ، بلكه نام سعيد هم نسبتاً اندك مىباشند ، وجود دو نفر از راويان كه هر دو اهل كوفه بوده و هر دو مؤلف كتاب و نام پدر هر دو سعيد و كنيه آنها ابو سعيد و شغل هر دو قمّاط ( قنداق بچه فروش ) و هر دو در عصر واحد بسيار بعيد است ، وحدت عصر اين دو راوى با توجه به روايت هر دو از امام صادق عليه السلام و روايت عيسى بن هاشم ( م 219 يا 220 ) از يكى از آن دو ، و روايت محمد بن سنان ( م 220 ) از ديگرى ، به دست مىآيد .
مجموع اين قرائن نشان مىدهد كه تنها يك نفر ابو سعيد قمّاط بوده و نام صحيح وى هم صالح بن سعيد است چنانچه در رجال شيخ و در اسناد ديده مىشود ، ولى خالد بن سعيد قمّاط در هيچ سندى ديده نشده است و به نظر مىرسد كه كلمه صالح در برخى مصادر رجالى به خالد تصحيف شده نجاشى به اين مصدر محرّف دست يافته ، با عدم توجه به تحريف عنوان نام تحريف شده خالد بن سعيد ابو سعيد قماط را به همراه نام صحيح : صالح بن سعيد ابو سعيد قماط ذكر كرده است . « 1 »
اگر ما ابو سعيد قمّاط را يك نفر بدانيم ( كه همين هم صحيح است ) توثيق نجاشى تحت عنوان خالد بن سعيد براى اثبات وثاقت وى كافى است ، و بر فرض
هامش
القماط ذكر شده و در طريق به وى ابراهيم بن هاشم قرار گرفته است ، قرائن آشكارى در دست است كه استاد ابراهيم بن هاشم صالح بن سعيد راشدى است كه كسى جز صالح بن سعيد قماط بوده و در اين ترجمه اين دو نام مشابه با هم مخلوط شدهاند ، توضيح بيشتر اين امر در خور اين نوشتار نيست .
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) كلمه صالح و خالد در نگارش گاه شبيه هم بوده است ، به شكل روبرو توجه كنيد : حالد : اين شكل هم خالد و هم صالح خوانده مىشود ، سند جالب در اين زمينه سند تهذيب 2 : 277 / 1100 است كه در آن خالد بن سعيد ديده مىشود ، در اين نام خالد مصحف صالح مىباشد ، چنانچه در كافى 3 : 304 / 12 كه مأخذ تهذيب مىباشد وارد شده است .