قال محمد بن صدقة البصرى سألت الرضا عليه السلام عن المتعة . . . قال . . . فكما لا يسع الرجل ان يتزوج الامة و هو يستطيع ان يتزوج بالحرة فكذلك لا يسع الرجل ان يتمتع بالامة و هو يستطيع ان يتزوج بالحرة « 1 »
روايت جالب در اين زمينه روايت زراره عن ابى جعفر عليه السلام است كه در آن آمده : يا زرارة كل نكاح اذا مات عنها الزوج فعلى المرأة حرة كانت او امة او على اى وجه كان النكاح منه متعة او تزويجا او ملك يمين فالعدة اربعه اشهر . . . « 2 »
در اين روايت با اين كه متعه را از اقسام نكاح قرار داده آن را در قبال تزويج قرار داده است اين گونه روايات مؤيّد « 3 » انصراف تزويج به تزويج دائم مىباشد به ويژه با عنايت به اين كه در زمان صدور روايات ، متعه امرى غير رسمى و قاچاق بوده و كمتر انجام مىگرفته است لذا فرد متعارف از نكاح ، نكاح دائم است . و اطلاق يك واژه و اراده فرد متعارف از آن كاملًا طبيعى است .
هامش
( 1 ) جامع الاحاديث 26 : 78 / 38412 ، باب 18 از ابواب المتعة ، ح 1 . گفتنى است كه افزودن روايات در اين بحث از سوى تنظيمكننده مىباشد .
( 2 ) فقيه 3 : 465 / 4607 ، تهذيب 8 : 157 / 144 ، علاوه بر روايات فوق ، روايت صحيحه محمد بن قيس در اين زمينه قابل توجه است . ر . ك : جامع الاحاديث 26 : 187 / 38710 ، باب 50 از ابواب نكاح العبيد و الاماء ، ح 1 .
( 3 ) ( توضيح بيشتر ) اين كه استاد - مد ظلّه - از اين روايات به عنوان مؤيّد و نه دليل ياد مىكنند ، از آن روست كه گاه واژهاى ذاتاً اطلاق دارد ، ولى ظهور اطلاقى دليل در برخى افراد ضعيفتر بوده ، اين افراد فرد مخفى اطلاق دليل مىباشند ، لذا گاه براى تأكيد جمله و تقويت ظهور اطلاقى ، اين افراد را تخصيص به ذكر مىدهند ، در نتيجه از لفظ مطلق قبل ، ساير افراد اراده مىشود ، مثلًا واژه « مات » هر گونه مرگ را شامل مىگردد ولى گاه به تناسب حكم و موضوع شمول اين واژه به موارد كشته شدن ، چندان قوى نيست ، لذا مورد قتل تخصيص به ذكر داده مىشود همچون« أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ »در اينجا چون ارتداد در صورت قتل پيامبر صلى الله عليه و آله طبيعىتر به نظر مىرسد ، لذا اگر به مجرد كلمه« ماتَ »اكتفاء مىشده ، احتمال اختصاص مرگ به صورت غير قتل مىرفت ، اين احتمال هر چند خلاف ظاهر باشد ، مصحّح افزودن« أَوْ قُتِلَ »مىباشد ، لذا اين جمله افزوده ، دليل بر آن نيست كه ذاتاً اطلاق« ماتَ »، مرگ به صورت قتل را شامل نمىشود .
در ما نحن فيه هم ممكن است تزوّج نسبت به دائم و موقت اطلاق داشته باشد ولى براى تقويت اين ظهور نسبت به عقد موقت كه فرد مخفى حكم است و براى تأكيد اطلاق ، جمله « او تمتّع » افزوده شود ، ولى به هر حال اين افزوده نشانگر عدم قوّت ظهور اطلاقى دليل مىباشد ، لذا مؤيّد ( و نه دليل ) بر انصراف مىباشد .