آن نسبت به مردان نياز به قيد دارد « 1 » .
پاسخ نخست فخر رازى از جهاتى محل اشكال است ، صرف نظر از اين كه تخصيص خوردن آيه فوق در مورد پسران عرفاً بسيار مستبعد است ، اساساً تخصيص عام و اخراج لا اقل نصف افراد از تحت آن مستهجن است ، در اينجا فرض اين است كه آيه هم پسران و هم دختران را شامل مىگردد ، ما مىخواهيم پسران را از تحت عام خارج كنيم كه نيمى از مدلول آيه مىباشد ، اگر اين نكته را هم ضميمه كنيم كه اين آيه ثيبه بالغه رشيده را هم شامل مىگردد و بايد آن را نيز از تحت عموم با تخصيص خارج سازيم ، تخصيص اكثر پيش مىآيد كه استهجان آن روشنتر است .
اختصاص « ايامى » هم به زنان ايّم بر خلاف گفتار اهل لغت و مفسّران است ، فخر رازى خود از نضر بن شميل نقل مىكند كه ايّم در كلام عرب هر مذكرى كه مؤنث همراه ندارد و هر مؤنثى كه مذكر همراه ندارد شامل مىگردد « 2 » ، عموميت « ايامى » نسبت به مذكر و مؤنث در كتب تفاسير و آيات الاحكام بسيارى همچون تفسير طبرى 18 : 98 ، احكام القرآن حصّاص 3 : 414 ، تفسير بيضاوى ( با حاشيه شهاب 7 : 44 ) ، مجمع البيان ، ج 7 ، ص 139 ، تفسير كشاف 3 : 233 ، تفسير صافى 2 : 432 ، كنز العرفان 2 : 134 ، زبدة البيان : 504 و نيز در كتب لغت همچون لسان العرب 12 : 39 و 40 ، صحاح 5 : 1868 ، تاج العروس ( چاپ على شيرى ) 16 : 39 معجم مقاييس اللغة 1 : 166 ، معجم تهذيب اللغة 1 : 240 « 3 » ديده مىشود .
به هر حال مراد از « ايامى » به هيچ وجه خصوص دختران باكره نيست .
بارى ، استدلال به آيه فوق با اشكالات چندى مواجه است .
اولًا : معلوم نيست كه مخاطب آيه اولياء باشد . « 4 »
هامش
( 1 ) همان .
( 2 ) تفسير فخر رازى ، 23 : 183 .
( 3 ) پيشتر عبارت برخى از اين كتب نقل شد .
( 4 ) البته اختصاص مخاطب آيه به اولياء از كلام برخى مفسّران همچون تفسير تبيان 7 : 382 ، تفسير بيضاوى ( حاشيه شهاب 7 : 44 ) و پيش از آنها از كلام شافعى استفاده مىگردد ولى دليل متقنى بر اين اختصاص نيافتيم و شمول مخاطب آيه نسبت به مطلق مكلّفين اگر اظهر نباشد چنانچه جصّاص مىگويد ، لا اقل محتمل است ، در ادامه كلام استاد - مد ظلّه به اين اشكال و اشكال دوّم اشاره رفته است .