اولياء داده شده است ، دليل ولايت پدر مىباشد .
اين استدلال بسيار ضعيف است ، زيرا اشكال نقضى و اشكال حلى دارد .
اما اشكال نقضى : كلمه « الايامى » اختصاص به دختران بكر ندارد ، بلكه پسران بكر را هم شامل مىگردد با اين كه از جهت نص و فتوا مسلّم است كه بالغ رشيد در نكاح مستقل است و پدر ولايتى بر وى ندارد .
توضيح بيشتر « 1 »
استدلال به اين آيه بر ولايت اولياء در امر تزويج بسيار قديمى است ، شافعى مىگويد : اين آيه دلالت مىكند كه تزويج بكر بالغه بدون رضايت وى جايز است زيرا آيه و حديث بر امر ولى به تزويج وى دلالت مىكند ، و اگر دليلى نداشتيم كه در ثيبه كبيره ازدواج بدون رضايت ولى صحيح نيست ، در مورد ولى نيز با توجه به عموم آيه مىگفتيم كه تزويج وى بدون رضايتش صحيح است « 2 »
أبو بكر جصّاص در پاسخ اين استدلال مىگويد كه آيه فوق چنين دلالتى ندارد چون آيه به اولياء اختصاص ندارد بلكه عموم آيه اقتضاء مىكند كه تمام مردم به عقد بر « ايامى » ترغيب شدهاند ، واژه ايامى هم مردان و هم زنان را شامل مىگردد ، همچنانكه در مردان مخاطب امر فوق در آيه اولياء نيست در زنها نيز همين گونه است . « 3 »
فخر رازى در پاسخ اين استدلال آورده كه اگر عموم آيه را نسبت به مردان و زنان بپذيريم ، حد اكثر ما در مورد مردان دليل بر عدم ولايت داريم ، اين مقدار را از تحت عموم خارج كرده و در بقيه به عام تمسك مىكنيم ، چون عام تخصيص خورده هم حجت است ، وى سپس مدعى مىشود كه ايامى به زنان اختصاص دارد و شمول
هامش
( 1 ) بحث از تنظيمكننده .
( 2 ) تفسير فخر رازى ، ج 23 ، ص 184 .
( 3 ) احكام القرآن ، ج 3 ، ص 413 .