نمونه اول : كشف تحريفات نسخه و يافتن عبارت صحيح ، گاه كتابى بر اساس حروف تهجى راويان تنظيم شده ، اگر مثلًا دو نسخه در نام يك راوى ذكر شده اختلاف داشته ، در يكى نام راوى احمد و در ديگرى نام راوى محمد ، توجه به اين كه نام او در رديف كسانى كه ابتداى نامشان « الف » است آمده يا « ميم » ، مىتواند نام صحيح راوى مورد نظر را معلوم سازد .
يا در برخى از كتب رجالى نامهاى همنام در يك رديف قرار گرفتهاند ، در اينجا در تعيين اين كه نسخه « حسن » صحيح است يا نسخه « حسين » توجه به سياق نامها و رديف آنها مؤثّر است . « 1 »
نمونه دوم : كشف علّت اشتباهات در نقل ، گاه مثلًا از يك كتاب نقل مىشود كه فلان راوى را توثيق نموده است ، با مراجعه به اصل كتاب در مىيابيم كه توثيق مربوط به ترجمه ديگرى است كه در كنار اين ترجمه قرار گرفته است ، و علّت اشتباه در نقل ، كنار هم قرار گرفتن اين دو ترجمه يا جابجا شدن كلمه « ثقه » از يك ترجمه به ترجمه مجاور مىباشد ، چنانچه ترتيب كتاب اصلى به هم بخورد ، ديگر نمىتوان علت اين اشتباه را به دست آورد .
نمونه سوم : شناخت راوى و ضبط نام او و ساير ويژگيهاى وى با توجه به ترتيب كتاب به عنوان مثال به ترجمه سعيد بن جناح در رجال نجاشى ، ص 191 رقم 512 توجه شود ، اين نام در رجال نجاشى در كنار سعيد نامها قرار نگرفته ، بلكه در آخر باب سين در قسمت آحاد جاى گرفته است ، البته نجاشى تصريح به قسم آحاد نكرده ولى دقت در ترتيب عناوين در بابهاى مختلف نشان مىدهد كه در اين كتاب نامهاى مشابه كنار هم قرار گرفته و عناوين آحاد در آخر باب . قرار نگرفتن اين ترجمه در كنار تراجم سعيد نامها نشان مىدهد كه به عقيده نجاشى نام وى سعيد - با فتح
هامش
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) فهرست شيخ طوسى نخستين بار در بمبئى چاپ شده ، در اين چاپ عناوين را به ترتيب الفباء چاپ كردهاند ، لذا فوايد مهمى در پژوهش اين كتاب فوت شده از جمله در اين چاپ در رقم 247 ، حفص بن عبد الله سجستانى درج شده ، اين نام بىترديد اشتباه است و عبارت صحيح حريز - به جاى حفص - است ، كشف اين اشتباه در چاپهاى متعارف فهرست آسان است ، چون اين عنوان در كنار افراد حفص نام نيامده ، بلكه در آخر باب حاء در ميان آحاد ( كسانى كه تنها يك نفر به آن نام وجود دارد ) قرار گرفتهاند ، لذا نسخه حفص اشتباه آشكار است .