بسيارى از علماء همچون شهيد ثانى و صاحب مدارك ، صحيح نمىدانند « 1 » و براى بريد بن معاويه هم اصلًا طريقى در مشيخه ذكر نشده است .
ولى در عين حال در صورتى ما مىتوانيم حكم به صحت اين روايت به حسب نقل فقيه بكنيم كه دو مقدمه را اثبات كنيم .
مقدمه اول : طريق صدوق در مشيخه اختصاص به رواياتى كه نام راوى يك راوى به تنهايى در آغاز آن قرار گرفته ندارد و رواياتى را كه راوى مورد نظر به همراه راويان ديگر در آغاز آن قرار گرفتهاند ، شامل مىشود .
3 ) توضيح مقدمه اول و طرح يك اشكال :
در مورد برخى از راويان در مشيخه فقيه به دو شكل طريق ذكر شده ، يكى طريق به آن راوى - به تنهايى - و ديگرى طريق به آن راوى به همراه راوى ديگر ، مثلًا در مورد محمد بن حمران ، يك بار اين طريق ديده مىشود .
و ما كان فيه عن محمد بن حمران ، فقد رويته عن ابى رضى الله عنه - عن على بن ابراهيم عن أبيه عن محمد بن ابى عمير عن محمد بن حمران . « 2 »
و بار ديگر طريقى به محمد بن حمران و جميل بن درّاج ، با اين تعبير : و ما كان فيه عن محمد بن حمران و جميل بن دراج فقد رويته عن ابى رضى الله عنه عن سعد بن عبد الله عن يعقوب بن يزيد عن محمد بن ابى عمير عن محمد بن حمران و جميل بن درّاج . « 3 »
هامش
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) در طريق صدوق به فضيل بن يسار ( مشيخه فقيه 4 : 441 ) دو تن قرار گرفتهاند كه وثاقت آن دو نياز به بحث دارد ، يكى محمد بن موسى بن المتوكل كه شايد شهيد ثانى و صاحب مدارك با توجه به قرائنى همچون ادعاى اجماع ابن طاوس بر وثاقت وى ، او را ثقه بدانند ، و ديگرى على بن الحسين سعدآبادى كه طبق مبانى اين بزرگان توثيق شدنى نيست .
در طريق صدوق به محمد بن مسلم هم على بن احمد بن عبد الله بن احمد بن ابى عبد الله البرقى و پدر وى قرار گرفته ( مشيخه فقيه 4 : 424 ) كه در نظر اين بزرگان ثقه نيستند ، البته بر طبق مبناى استاد - مد ظلّه - مبنى بر وثاقت كسانى كه بزرگان اكثار روايت از آنها نمودهاند ، هر سه نفر قابل توثيق مىباشند ، از سوى ديگر ظاهراً اين سه ، در طريق صدوق به كتب و روايات احمد بن ابى عبد الله برقى واقعند و با عنايت به مبناى رجالى بىنيازى از ارزيابى سندى در طريق به كتب مشهوره ( يا مطلق كتب ) در اعتبار طريق صدوق به فضيل و محمد بن مسلم ترديدى نيست .
( 2 ) مشيخه فقيه 4 : 489 .
( 3 ) مشيخه فقيه 4 : 430 .