است ) تو از فردا زوجه من باش
صورت چهارم : جايى است كه معلق عليه مشكوك الحصول است ولى منشأ و معتبر حالى است مثل اين كه بگويد : اگر چنين باشد ( كه تحقق آن مشكوك است ) تو از الان زوجه من باش « 1 »
مرحوم آقاى خويى اين دو صورت را مورد بحث و نزاع دانستهاند ، ايشان يكى از ادله بطلان عقد معلّق را در اين صورت استنكار عرف مىدانند و مىفرمايند : ادله نفوذ عقد منصرف به متعارف است و از عقودى كه عرفاً مستنكر است انصراف دارد ، و در اين موارد تعليق در نزد عرف مستنكر است .
4 ) بررسى كلام مرحوم آقاى خويى رحمه الله :
در اينجا در دو مرحله بايد بحث كرد ، مرحله اوّل : آيا تعليق در اين موارد عرفاً مستنكر است ( بحث صغروى ) . مرحله دوم : آيا عقدى كه عرفاً مستنكر است باطل مىباشد ( بحث كبروى ) .
در مورد بحث صغروى گفتنى است كه مرحوم آقاى خويى به سيره متشرعه استدلال نكردهاند بلكه به سيره عقلاييه و عرف عام تمسّك كردهاند و تعليق را در نزد عقلاء به طور كلى مستنكر دانستهاند ، ولى به نظر مىرسد كه اين مطلب صحيح نيست ، اگر گفته شود : چنانچه تو در امتحان قبول شوى ، زن من باش « 2 » ، يا چنانچه
هامش
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) ، هر يك از معلق و معلّق عليه مىتواند حالى يا استقبالى باشد ، مثلًا ملكيت كه معلق است ممكن است از الان باشد و ممكن است از چند روز ديگر اعتبار شود ، در هر دو صورت معلّق عليه مىتواند حالى باشد يا استقبالى مثل اين كه اگر امروز پنجشنبه باشد و يا اگر فردا جمعه باشد ملكيت اين مال براى تو باشد .
( 2 ) اسماعيل پاشا خديو مصر به دخترى كه گويا از منسوبين او بوده وعده مىدهد كه اگر در امتحان معارف خوب از عهده امتحان برآيد ، او را به يكى از پسرهاى خود عقد كند ، از قضا از امتحان هم خوب درآمد ، خود اسماعيل پاشا حاضر در امتحان وى بود از او پرسيد : از قرآن تا كجا خواندهاى ؟ گفت : تا آيه و اذكر فى الكتاب اسماعيل انّه كان صادق الوعد ، اسماعيل پاشا ملتفت شد كه با خواندن اين آيه اشاره به وعده وى مىكنيد او نيز به وعدهاش وفا نمود ( الكلام يجر الكلام ، ج 2 ، ص 132 )
حال اگر جمله فوق به اين شكل بود : چنانچه از عهده امتحان برآيى ، تو زن فلان پسر من باشى آيا عرفاً چنين تعليقى مستنكر است ؟ به نظر نمىرسد .