اعتبار كند مثل اين كه مىگويد : « بعد از فوت من ، تو مالك فلان چيز باش » يا به عبد خود مىگويد : « تو بعد از وفات من آزاد هستى » يا مىگويد : « هر كس در مسابقه برنده شود ، مالك فلان چيز باشد » اما در مثل بيع و نكاح و وكالت ، بطلان عقد جزء مسلّمات است .
صورت ثلاثه : معلّق عليه امر استقبالى و مشكوك الحصول باشد و به نحو شرط متأخّر لحاظ شده باشد يعنى حصول شرط در زمان متأخر ، كاشف از اين باشد كه مُنشأ از ابتدا حاصل شده است مثل اينكه بگويد : « اگر پسرم ماه بعد صحيح و سالم برگردد ، تو از همين الآن مالك اين شىء باشيد . از كلمات علماء استفاده مىشود كه بطلان عقد در اين صورت نيز جزء مسلّمات است .
صورت رابعه : معلّق عليه امر استقبالى قطعى الحصول باشد و به نحو شرط متأخر لحاظ شده باشد . مثل اينكه بگويد : « اگر فردا روز جمعه باشد تو از الآن زن من باش » در فرضى كه هر دو مىدانند فردا روز جمعه است . اين صورت محل بحث و ترديد واقع شده است . ظاهر عبارت مرحوم سيد اين است كه تعلق بر امر استقبالى مطلقاً موجب بطلان است ، ولى آقاى خويى رحمه الله اين صورت را صحيح دانسته است .
صورت خامسه : معلّق عليه امر حالى مشكوك الحصول است كه در عين حال ، شرط صحّت عقد نيز مىباشد مثل « ان كان هذا لى فقد بعتك ايّاه » مرحوم شيخ انصارى مىفرمايد : ظاهر كلمات فقها بطلان عقد در اين صورت است چون گفتهاند شرط صحت عقد اين است كه شخص نسبت به وقوع مُنشأ جازم باشد و اين شرط در اينجا مفقود است . ايشان فقط شيخ طوسى رحمه الله را به عنوان مخالف اين حكم ذكر كرده و البته مىفرمايد : از بعض كلمات شهيد اول رحمه الله هم مىتوان اين مطلب را استفاده كرد . اما چنانچه معلّق عليه شرط صحّت نباشد به نظر ايشان اجماعاً باطل است .
درباره كلمات علماء در اين زمينه به ويژه كلام شهيد اوّل پس از اين سخن خواهيم گفت .
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 3248
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٣٢٤٨