مىفرمايد
« تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ »
را سؤال مىكنند و از وى مىپرسند كه مراد از
« كامِلَةٌ »
بودن چيست ؟ آن شخص در جواب مىگويد مراد اين است كه جمع ميان سه روز روزهء واجب در حج و هفت روز پس از مراجعت ، ده مىشود . امام عليه السلام در پاسخ او مىفرمايند آيا بر هيچ انسان عاقلى اين مطلب مخفى است كه جمع بين سه و هفت ، ده مىشود ، تا اينكه نيازمند به وحى باشيم . آنگاه خود حضرت مراد از
« كامِلَةٌ »
را اينطور ذكر مىنمايند كه يعنى ده روز صيامى ، كه به عنوان بدل هدى معيّن شده است ، مصلحتى كمتر از مصلحت اصل مبدل ندارد و اين طور نيست كه نسبت به آن ناقص باشد . متن روايت مذكور چنين است : « قال ابو عبد الله عليه السلام لسفيان الثورى : ما تقول فى قول الله عزّ و جلّ
« فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ »
اىّ شيء يعنى بالكاملة ؟ قال : سبعة و ثلاثة : قال : و يختّل ذا على ذى حجى أن سبعة و ثلاثة عشرة ؟ قال : فاتى شىء هو اصلحك اللّه ؟
قال : أنظر ، قال : لا يعلم لى ، فأيّ شىء هو اصلحك اللّه ؟ قال : الكامل كما لها كمال الأضحية سواء أتيت بها او أتيت بالأضحية تمامها كمال الأضحيّة » « 1 »
همانطورى كه ملاحظه مىشود در اين روايت امام عليه السلام مصلحت موجود در بدل را به اندازهء مصلحت موجود در مبدل منه دانستهاند و به طور كلى به نظر مىرسد كه در امورى كه در آنها جنبهء تعظيم و احترام و خشوع وجود دارد و به عبارت ديگر در امور عبادى كه بندگى و كرنش در آنها مطرح است ، اگر بدون سوء اختيار شخص در موضوع حكم طولى قرار گيرد آن قاعده كه مصلحت حكم طولى ( بدل ) كمتر از حكم اوّلى است ، تمام نباشد . و در اين امور حتى ممكن است مصلحت بدل حتى بيشتر از مصلحت مبدل باشد و تقرّبى كه به واسطهء انجام مأمور ، به طولى حاصل شود . بيشتر از تقربى باشد كه از ناحيهء اتيان به مأمور به اوّلى حاصل مىشود ( خصوصاً با توجه به اين كه معمولًا اتيان به مأمور به بدلى همراه مشكلات و
هامش
( 1 ) الوسائل ، كتاب الحج ، ج 14 ، ص 181 ، ابواب الذبح ، ب 46 ، ح 9 .