1 ) دليل اوّل كفايت اشاره اخرس ( اجماع ) :
محقق كركى مىفرمايد : . . . فتكفى الاشارة [ للاخرس ] كما تكفى فى التكبير و الاذكار و سائر التصرفات القوليه ، و كأنه لا خلاف فى ذلك « 1 »
فاضل اصفهانى نيز مىگويد : اشار [ الاخرس ] بما يدل على القصد للضرورة و لفحوى ما ورد فى الاطلاق و هو ممّا قطع به الاصحاب و لو وكّلا او احدهما كان احوط . « 2 »
ولى اين استدلال ناتمام است ، چه ، هر چند ما پس از محقق حلى كسى را نيافتهايم كه فتواى مخالفى داده باشد ، ولى قبل از محقق ، غالب فقهاى معروف مسأله را عنوان نكردهاند ، بلكه برخى از تعابير ايشان موهم عدم كفايت اشاره است ، قبل از محقق ، نخستين كسى كه اين مسأله را مطرح كرده ، شيخ طوسى در مبسوط است . ولى فتوا به كفايت اشاره داده ، ولى با يك تعبيرى كه ظاهر آن بر خلاف نظر فقهاى متأخر است ، وى مىگويد : و يكفى فى الاخرس ان يقبل بالاشارة و الايماء « 3 » .
كأنّ از مفهوم كلام وى استفاده مىشود كه ايجاب اخرس نمىتواند با اشاره باشد .
ان قلت : موضوع كلام شيخ اخرس است كه به معناى مرد لال مىباشد . مفهوم جمله اين است كه خرساء نمىتواند ايجاب را با اشاره بخواند و اين از باب سالبه به انتفاء موضوع است ، چون به عقيده شيخ ايجاب نكاح را منحصراً زن انجام مىدهد .
بنابراين ، جمله مفهوم ندارد و شبيه « ان رزقت ولداً فاختنه » مىباشد .
قلت : اولًا : اخرس جنس است و به معناى مطلق لال - چه مرد و چه زن - مىباشد همچنانكه ما در جاى خود بارها گفتهايم كه مشتقاتى همچون اخرس به معناى جنس است ، در حديث « المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه » المسلم به معناى مطلق مسلمان است نه خصوص مرد مسلمان و همين طور در ساير تركيبات مشابه .
هامش
( 1 ) جامع المقاصد ، 12 : 76 .
( 2 ) كشف اللثام 7 : 47 .
( 3 ) مبسوط 4 : 193 ( ينابيع 38 : 172 ) .