صيغه عقد صلاحيت ذاتى براى عقد دائم و عقد انقطاعى داشته باشد ، در چنين فرضى عدم ذكر اجل موجب انقلاب عقد به عقد دائم مىشود ، يعنى عقد انقطاعى احتياج به ذكر أجل دارد اما عقد دائم احتياج به ذكر قيد دوام ندارد . مفاد روايت اين نيست كه ساير شرايط دوام الغا شده باشند و به صرف اينكه اجل ذكر نشد بدون هيچ شرط ديگرى ، عقد دائم شود ، بلكه ساير شرايط مفروغٌ عنه مىباشند . نظير اينكه مىگوييم نماز جماعت قصد جماعت مىخواهد و اگر قصد جماعت نكرد نماز فرادى مىشود هر چند قصد فرادى نكند . معناى اين سخن آن نيست كه نماز فرادى هيچ شرط ديگرى ندارد بلكه در مقام بيان ساير شرايط نيست .
آقاى خويى رحمه الله براى اين مطلب شاهد مىآورند كه مثلًا اگر كسى چهار زن دائم دارد و بخواهد با زن ديگرى عقد انقطاعى كند اگر در اين عقد انقطاعى اجل را ذكر نكند نمىتوان ملتزم شد كه اين عقد مبدّل به عقد دائم شود تا در نتيجه اين شخص پنج زن دائمى داشته باشد . همچنين بنابر مشهور كه ازدواج دائم با اهل كتاب صحيح نيست و فقط ازدواج انقطاعى با آنان صحيح است ، اگر كسى با زن غير مسلمان عقد انقطاعى كرد اما اجل را ذكر نكرد نمىتوان از روايات مورد بحث استفاده كرد كه در اينجا هم عقد انقطاعى مبدّل به عقد دائم مىشود . همين طور بنابر رأى كسانى كه اذن ولىّ دختر را در عقد دائم شرط مىدانند اما در عقد انقطاعى شرط نمىدانند ، اگر بدون اذن عقد انقطاعى كرد ولى اجل را ذكر نكرد ، انقلاب عقد به عقد دائم قابل التزام نيست و الّا بايد در همهء اين موارد و موارد مشابه ملتزم به تخصيص شويم كه اين خلاف متفاهم عرفى است .
خلاصه اينكه اين روايات ناظر به ساير شرايط نيستند و مفادشان صرفاً اين است كه در عقد موقت ذكر اجل شرط است و در عقد دائم شرط نيست . پس در فرض صلاحيت عقد براى منقطع بودن و دائم بودن ، عدم ذكر اجل مستلزم دوام است .
بنابراين ، در ما نحن فيه كه شك داريم آيا لفظ « متّعت » صلاحيت براى انشاء عقد دائم دارد ، با اين روايات نمىتوان صلاحيت را اثبات كرد .
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 3142
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٣١٤٢